( 41 ) 



nu in tamelijk regte lijn over Ternate, Menado, Sarawak en 

 Poeloe-Pinang loopt. In het oosten strekte ik de waarne- 

 mingen tot de Kei- en Aroe eilanden uit. De zuidooosthoek 

 van den Archipel zal zeer zwak zijn. Ik had toch in de Mo- 

 lukken met zeer gebrekkige vervoermiddelen te werken, daar 

 Atjeh alles absorbeerde; had zelf met steeds meer afmattende 

 moeraskoortsen te kampen, en geen goede bedienden. Echter 

 meen ik dat de Residentie Amboina een goede groep is, en 

 Celebes redelijk. In 't geheel bezocht ik oostelijk van Java een 

 30 tal punten, en deed toen nog overal waarnemingen van alle 

 drie de constanten. 



Te Soerabaja teruggekeerd, bezocht ik van daar uit Banjer- 

 masin, waarvan ik een achttal punten kon opnemen, en deed 

 toen de terugreis naar Batavia nogmaals overland, ditmaal De- 

 clinatiewaarnemende, en slechts op enkele punten de andere 

 elementen. Verscheidene malen doorreisde ik Java ook in de 

 breedte, zoodat mijne punten ook daar nog al over het geheele 

 eiland verstrooid liggen." 



//Van Batavia uit deed ik eene reis in Bankam en de Lam- 

 pongs, waarvan ik echter slechts een gedeelte aan de baai van 

 Telok-Betong kon bereizen, — eene tweede reis - naar Billiton 

 en de westkust van Borneo, die een tiental punten opleverde. 

 Ik begon toen reeds niet overal al de elementen waar te nemen, 

 maar meest slechts twee van de drie." 



//De laatste reis was de vruchtbaarste, tevens vaak de moeije- 

 lijkste, hoewel veel aangenamer dan die in de Molukken. Tus- 

 schen Benkoelen en Palembang en ten zuiden van laatste plaats 

 kon ik een 20tal punten opnemen; deed toen Muntok en Rio uw 

 aan, Sarawah op Borneo en eenige punten tusschen Singapore 

 op Malakka's westkust, en Poeloe Pinang, vanwaar ik naar 

 Atjeh overstak, waar ik op vier punten kon waarnemen." 



//Ten slotte reisde ik van Padang overland, rondom het 

 Merapi-massief en van daar N.W. op tot Natal; in het geheel 

 verkreeg ik in het Gouv 1 van Sumatra's Westkust ruim 20 

 observatie plaatsen. De waarde mijner waarnemingen kan hier 

 iets geleden hebben door de zeer bezwaarlijke toevallige om- 

 standigheden mijner reis, hoewel ik dit niet geloof." 



In het geheel i* het natuurlijk nog onmogelijk over de waarde 



