

( 229 ) 



bepalen, die elke grondsoort in ons vaderland in meerdere of 

 mindere mate bezit, in dier voege, dat men vooraf met juist- 

 heid de hoegrootheid der kwel berekenen kan en dienovereen- 

 komstig zijne maatregelen nemen. 



Ik haast mij echter er bij te voegen, — en de beneden 

 mede te deelen proefnemingen zullen dit nog nader bevestigen 

 dat ik mijne vroeger met den zeer gebrekkigen door mij aan- 

 gewenden toestel verkregen uitkomsten volstrekt niet als een 

 juisten maatstaf voor die doordringbaarheid wil beschouwd heb- 

 ben. Integendeel, het is mij bij voortzetting der proefnemingen 

 gedurende de laatst verloopen tien maanden gebleken, dat langs 

 dien weg geen betrouwbare uitkomsten bereikbaar zijn, en dat 

 er nog verscheidene voorzorgen zullen moeten worden aange- 

 wend -— waarop ik trouwens zelf reeds vroeger ten deele ge- 

 wezen heb — alvorens men uit zulke proeven voor de praktijk 

 bruikbare gevolgtrekkingen kan afleiden. Ik wensch dan ook 

 de tot dusver genomen proeven slechts als vooiloopige beschouwd 

 te zien. Toch zijn zij voldoende om althans eene der hoofd- 

 redenen te leeren kennen, waarom de uitkomsten der eerste 

 proefnemingen zoozeer in strijd schijnen met de uitkomsten der 

 ervaring in het groot opgedaan. 



Alvorens echter een verslag te geven, van die proefnemingen, 

 acht ik het noodig enkele opmerkingen over de door den heer 

 stieltjes aangevoerde voorbeelden, waaruit de geringe door- 

 dringbaarheid van zand schijnt te blijken, vooraf te laten gaan. 

 Onder die voorbeelden is er geen enkel, dat rechtstreeks toe- 

 passelijk is op het diluviale zand, dat in de diepte onder den 

 bodem der Zuiderzee ligt, en dat voorzeker, wat grofheid van 

 korrel betreft, veel verschillen zal, gelijk bij de diepe put- 

 boringen te Amsterdam en bij Zeist gebleken is, van het zand 

 afkomstig uit de Noordzee, dat, door den wind op en overge- 

 waaid, de duinen langs onze westkust heeft doen ontstaan, maar 

 verder ook in meer of minder dikke lagen zich tot op eenigen 

 afstand van de kust binnenslands uitstrekt en de aldaar in de 

 diepte gelegen kleigronden overdekt. De gevallen a, b en c, 

 door den heer stieltjes vernield, betreffen dit soort van zand, 

 dat inderdaad zeer fijn is, daar door den wind alleen de fijnste 

 korreltjes zijn medegevoerd. Zulk zand moet derhalve slechts 



