( 231 ) 



het geval in die zandgronden van Overijssel waar de door den 

 heer stieltjes bedoelde kanalen gegraven zijn. Hoe dit zij, hun 

 bedding zal wel niet uit geheel ongeremanieerd diluviaal zand 

 bestaan, want men kan veilig beweeren dat men dit eigenlijk 

 nergens meer in ons vaderland in de nabijheid der oppervlakte 

 aantreft. In de diepte is dit echter anders. Daar is het zand 

 uit een mengsel van korrels van veel meer verschillende grootte 

 samengesteld, En zoo zal het ook vermoedelijk het geval zijn 

 in de dieperen lagen van den Zuiderzee-bodem. Dat daar althans 

 steenen van allerlei grootte gelegen zijn, leert de bodem rondom 

 Urk. Of de zandlagen onder de klei der Zuiderzee eene groote 

 of eene geringe permeabiliteit hebben, weet eigenlijk niemand, 

 want de verrichte boringen zijn niet diep genoeg geweest om 

 deze te leeren kennen 



Eindelijk moet ik nog doen opmerken, dat het niet aan in het 

 groot gedane waarnemingen ontbreekt, waaruit blijkt, dat zelfs zeer 

 fijn zand, zooals het duinzand, zeer groote hoeveelheden water door- 

 laat. Immers daarop berust de geheele aanleg onzer duinwaterleidin- 

 gen. Hoe groot de porositeit van onzen bodem is, zelfs op punten 

 waar men dit niet verwachten zoude, bleek nog onlangs te Utrecht 

 bij het maken van diepe putten volgens de methode van fauvelle 

 die daarin bestaat dat een waterstraal door een buis in een boor- 

 gat gespoten wordt, dat door een ijzeren boorbuis begrensd is. 

 De kracht van den waterstraal woelt dan den grond in de diepte 

 om, en het weder opstijgende water, dat over den rand der 

 boorbuis wegvloeit, voert de fijnere bodembestanddeelen mede. 

 Op het Vreeburg is dit gedurende velen weken, ja maanden 

 voortgezet. Het water werd aangevoerd door een stoombrand- 

 spuit, die, bij volle kracht werkende, per minuut 1000 liters 

 water levert. Veilig mag men stellen daf. dit per uur 50 en 

 per dag 500 kubieke meters bedroeg. Welnu, zoolang de spuit- 

 buis zand ontmoette, keerde bijna niets van deze verbazende 



van het Eemdal uitmaakt, gelijk ik vroeger, op grond van vandaar ontvangen 

 berichten gemeen 1 had. De gronden van het Eemdal zijn echter volkomen her- 

 kenbaar te VaneDburg, het buitenverblijf van den heer Baron van pallandt, dat 

 op ongeveer zO minuten afstand van Putten en 16 meters lager ligt. Hier zag 

 ik ook het water uit den Xorton-put met een straal van meer dan een halven meter 

 hoogte boven den begauen grond spuiten. De bodem, waar thans Putten ligt, 

 vormde derhalve in den tijd toen de Eem zich met een wijden, golfvormigen mond 

 in zee uitstortte, een soort van daarin uitstekende kaap. 



