( 232 ) 



hoeveelheid water naar de plaats (de Singelgracht) waar het 

 werd opgepompt terug; alles verdween in de diepte; slechts 

 ongeveer 1 / 4 of 1 / 3 van het ingespoten water werd weder op- 

 stijgende over den rand der boorbuis heen uitgestort en groo- 

 tendeels in den onmiddellij ken omtrek daarvan door den grond 

 ingezogen. Vele duizeuden kubieke meters water zijn zoo op 

 deze kleine plek in den grond gespoten, zonder dat zijne vat- 

 baarheid om water op te nemen of door te laten verminderde. 

 En toch bestaat de bodem aldaar grootendeels uit fijn zand, 

 afgewisseld door klei- en leemlagen van 1 tot 4 meters dikte. 

 Waar deze laatste door den waterstraal bereikt worden, wordt 

 de snelheid waarmede het water wordt doorgelaten, tijdelijk 

 vertraagd ; een tamelijk groot deel van het ingespoten water loopt 

 dan terug door het daarvoor bestemde riool naar de Singelgracht, 

 maar zoodra zulk een kleilaag doorboord is, verdwijnt weder, zelfs in 

 lagen van zeer fijn zand, het meeste water in de diepte. Natuurlijk 

 wordt in dit geval de doorzijging zeer bevorderd door de aan- 

 merkelijke hoogte der drukkende waterkolom, die in het boorgat 

 zelf tot 36 9 meters klom; maar toch blijft dit een merkwaardig 

 bewijs voor de groote snelheid waarmede zich het water in een en 

 tamelijk dichten bodem verplaatsen kan. 



De volgende proeven zijn genomen met denzelfden toestel en 

 op dezelfde wijze als die welke vroeger beschreven zijn *). Ook 

 het daarvoor gebezigde zand en de klei zijn dezelfde. Het 

 eenige verschil bestond daarin, dat elke proef zoolang werd 

 voortgezet totdat het volkomen duidelijk was dat het zand of 

 de klei of wel beiden vereenigd het maximum van dichtheid 

 hadden bereikt, iets waartoe eene onafgebroken doorstrooming 

 van water gedurende verscheidene weken gevorderd werd. Dit 

 is ook de voorname reden, waarom de uitkomsten dezer proeven 

 zooveel afwijken van die welke bij de eerste reeks zijn verkre- 

 gen, toen de reeds ingediende maar sedert ingetrokken wet op 

 de droogmaking der Zuiderzee met periculum in mora scheen te 

 dreigen. Trouwens, eerst tijdens en ten gevolge dezer proefnemin- 

 gen, heb ik de noodzakelijkheid dezer voorzorg goed leeren kennen. 



*J VersL en Meded. Dl. XI bl. 310 



