( 247 ) 



wichtstoestand geraakt zijn, waarbij de korreltjes elkander 

 wederkeerig zooveel mogelijk steunen. Zij bevinden zich dan 

 echter nog daarom niet in eenen onveranderlijken toestand, 

 waarin de capillaire ruimten haar minimum en bij gevolg de 

 geheele massa haar maximum van dichtheid bereikt heeft. Zoo- 

 dra de zandkolom in eene andere stelling wordt gebracht, b. v. 

 van de vertikale in de horizontale, zal de langzaam wen- 

 telende beweging der korreltjes onder den invloed van den wa- 

 terstroom op nieuw aanvangen, en elk hunner zal naar eenen 

 nieuwen evenwichtstoestand streven. In het algemeen zal dit 

 tengevolge hebben dat de korreltjes zich nog dichter aaneen 

 sluiten, dat de capillaire ruimten nog kleiner worden en der- 

 halve de hoeveelheid van het in gelijke tijden doorzij gend 

 water afneemt, totdat eindelijk al de korreltjes zich zoo geplaatst 

 hebben, dat zij in hun geheel de geringst mogelijke ruimte 

 innemen, die tevens aan liet maximum van dichtheid beantwoordt. 



Hiermede zal dan ook eene verdere algemeene contractie van 

 de zandkolom moeten gepaard gaan. Werkelijk bleek dan ook 

 dat de lengte der zandkolom, die (zie bl. 236), in den beginne 

 1%463 had bedragen en op het einde der 2 de proef tot l m ,450 

 gedaald was, op het einde der 3 de proef nog slechts l m .,447 

 bedroeg. 



Zijn deze beschouwingen juist, dan volgt daaruit, dat men bij 

 proeven die ten doel hebben dit maximum van dichtheid te 

 bepalen, — hetgeen met andere woorden zeggen wil de dicht- 

 heid der lagen, zooals deze werkelijk in eenen lang door water 

 doorstroomden bodem voorkomen, in maat uit te drukken, — 

 achtereenvolgens het water in minstens twee richtingen, de ver- 

 tikale en de horizontale er doorheen moet laten stroomen en 

 dit een zeer geruimen tijd voortzetten. Dit is dan ook bij de 

 volgende proeven in het oog gehouden. Aan de met nat zand op 

 vroeger (Dl. XI, blz. 312) beschreven wijze gevulde buizen werd 

 door middel van een caoutchoucring een tweede dergelijke, 1,5 

 meter lange, buis verbonden en beide buizen in vertikale stel- 

 ling opgehangen, in dier voege, dat zich de met zand gevulde 

 buis van onderen bevond. Nu werd de bovenste buis vol water 

 gegoten en dit dagelijks aangevuld, naarmate het doorliep, hetgeen 

 in den beginne zeer snel, later al langzamer en langzamer ge- 



