( 248 ) 



schiedde. De voor de volgende proeven gebruikte met zand ge- 

 vulde buizen zijn alle, alvorens met den toestel in horizontale 

 stelling verbonden te worden, gedurende 4 tot 6 weken aldus 

 aan eene doorstrooming in vertikale richting blootgesteld geweest. 

 Nog iets anders mag met waarschijnlijkheid uit bovenstaande 

 beschouwingen worden afgeleid. Indien namelijk de wentelende 

 beweging der zandkorrels de oorzaak is van het allengs dichter 

 worden der geheele zandmassa, dan mag men aannemen, dat 

 kleine aan de met zand gevulde buizen aangebrachte schokken, 

 die zich aan de zandkorrels mededeelen en daardoor hunne ver- 

 plaatsing verhaasten, ook op de snelheid der doorstrooming in- 

 vloed uitoefenen. Nu zijn de proeven genomen in een gang 

 met een houten vloer, waarop de buizen, gesteund door daar- 

 onder geplaatste houten blokken rustten. Dagelijks liepen ver- 

 scheidene personen op dien gang heen en weder, want deze geeft 

 toegang tot het zoötomisch laboratorium, en zoo acht ik het 

 zeer waarschijnlijk, dat een gedeelte der onregelmatigheden, welke 

 in de dan eens iets versnelde, dan weder vertraagde doorstrooming 

 zijn waargenomen, aan genoemde omstandigheden moeten worden 

 toegeschre/en. Dit kan wel is waar geen invloed hebben op 

 het eind-resultaat; maar mocht men later met betere toestellen 

 dergelijke proeven willen herhalen en daarbij tevens het geheele 

 beloop van het allengs dichter worden van het zand bestudee- 

 ren, dan zal het noodig zijn de buizen op een steenen vloer te 

 doen steunen, om daardoor elke beweging, die van buiten ^oude 

 kunnen worden medegedeeld, te voorkomen. 



Vierde proef. 



Enkel zand. 



Een glazen buis, waarvan de wijdte aan het vooreinde 18,9 en 

 aan het achtereinde 19,5 millim. bedroeg, gevuld met een zand- 

 kolom, waardoor reeds zes weken lang water op boven (blz. 247) 

 gezegde wijze in vertikale richting gestroomd ftad, werd nu door 

 een caoutchoucbuis verbonden aan de vorige. De lengte der 

 zandkolom in deze tweede buis, gemeten aan het einde der 



