( 270 ) 



het verdampende oppervlak nu niet alleen hoeveelheid van be- 

 weging moet mededeelen aan de daartegen aanbotsende mole- 

 culen maar tevens nog aan de nieuw ontstaande dampmoleculen. 

 De verdichting zal daarentegen eene vermindering van drukking 

 ten gevolge hebben, omdat het oppervlak aan de tot vloeistof 

 overgaande dampmoleculen niet meer de hoeveelheid van bewe- 

 ging behoeft mede te geven, die het anders aan de het ver- 

 latende moleculen mededeelt. 



De argumenten en proeven van zöllner *) zijn, geloof ik, 

 niet in staat, de verdampingstheorie eene grootere waarschijn- 

 lijkheid te geven. Weinigen toch zullen zöllner toestemmen, 

 dat de bewegingen in den radiometer wellicht aan de verdam- 

 ping van de vaste deelen van het instrument moeten worden 

 toegeschreven. Zöllner toone eerst aan, dat in het luchtle- 

 dige en bij een temperatuur, zooals die in een radiometer be- 

 staat, de verdamping van glas, van mica, van metalen zoo 

 sterk zij, dat daardoor de wieken des radiometers in beweging 

 kunnen gebracht worden. Bestaat die verdamping in die 

 mate, — dat er in het geheel geen verdamping dier stoffen 

 optreedt, wil ik volstrekt niet beweren, — maar bestaat zij in 

 die mate, als men ter verklaring van de verschijnselen van 

 crookes genoodzaakt zou zijn aan te nemen, dan zal het ook 

 niet zoo moeielijk zijn dit aan te toonen. Yoordat dit geschied 

 is, ben ik niet genegen zulk een hypothetische en onwaarschijn- 

 lijke oorzaaak als zöllner doet voor de verschijnselen van 

 crookes aan te nemen, namelijk de verdamping van vaste 

 lichamen of ten minste de emissie van kleine deeltjes door het 

 oppervlak van vaste lichamen, want zöllner spreekt in de 

 eerste zijner verhandelingen nog niet zooals in zijne tweede 

 verhandeling van verdamping maar eenvoudig van emissie van 

 kleine deeltjes, waaronder echter moeielijk iets anders dan ver- 

 damping zal kunnen worden verstaan. 



Een argument tegen de emissie -hypothese van zöllner is 

 verder ook dit, dat men door haar niet kan verklaren, waarom 

 de draaiingssnelheid in den radiometer, wanneer men eene be- 

 paalde verdunning van het gas overschrijdt, begint af te nemen. 



*) Zöllner, pogg. Ann. Bd. 160. 



