( 273 ) 



Neesen krijgt op de beschreven wijze een verklaring van 

 bet feit, dat in een verdund gas een voorwerp, waarvan de 

 eene zijde warmer is dan de omgeving, een beweging ver- 

 krijgt in een zoodanige richting, dat de warme zijde zich ach- 

 teraan bevindt. Dat die verklaring echter onmogelijk de juiste 

 kan zijn, zien wij terstond in, wanneer wij het geval beschou 

 wen, dat de eene zijde van het lichte voorwerp zich afkoelt, 

 door uitstraling bijvoorbeeld, onder de temperatuur van het 

 omringende gas. Passen wij hierop neesen's redeneering toe. 

 Van opstijgende verwarmde luchtstroomen kan hier geen sprake 

 zijn, daar geen deel van een vast oppervlak zich verwarmd 

 heeft boven de temperatuur van het gas. Tegen de afgekoelde 

 zijde van het lichte voorwerp zal echter ook het gas kouder 

 worden, en daardoor zal daar ter plaatse een neerdalende lucht- 

 stroom ontstaan. Dit zal, altijd volgens de wijze van rede- 

 neeren van neesen, aanleiding geven tot luchtstroomen, die 

 naar de afgekoelde zijde heen gericht zijn, omdat de omrin- 

 gende lucht de plaats van de langs die zijde naar beneden ge- 

 daalde afgekoelde lucht zal gaan innemen. Die luchtstroomen 

 zullen het lichte voorwerp voor zich uitdrijven, en het dus 

 zulk een beweging mededeelen, dat de afgekoelde zijde zich 

 achteraan bevindt. Is deze gevolgtrekking uit neesen's theorie 

 in overeenstemming met de ervaring? Zeker niet, want vol- 

 gens alle waarnemingen verkrijgt een in een ijl gas geplaatst 

 licht voorwerp, waarvan de eene zijde onder de temperatuur 

 van het omringende gas is afgekoeld, een beweging met de af- 

 gekoelde zijde vóóraan. De ervaring is hier dus volkomen in 

 strijd met neesen's theorie. 



Maar er is meer, waarom ik niet met neesen de directe 

 werking der stroomingen als de kracht kan aanzien, die in 

 een ijl gas de beweging van lichte voorwerpen bij straling ver- 

 oorzaakt. Waren toch in een ijl gas de afstooting dier voor- 

 werpen door een warmer lichaam en de aantrekking dier voor- 

 werpen door een kouder lichaam toe te schrijven aan de drij- 

 vende kracht der ontstaande gasstroomingen, dan moesten wij 

 dezelfde verschijnselen, doch nog in sterker mate, zien optre- 

 den in een dichter gas. In dat dichtere gas zullen toch zeker 

 niet iu mindere mate stroomingen optreden dan in het ijlere 



