( 274 ) 



gas, en de kracht dier stroomingen zal in het dichtere gas 

 zeker veel grooter moeten zijn ; want die kracht zal evenredig 

 moeten zijn aan de dichtheid van het gas, omdat de massa 

 van het zich bij die stroomingen bewegende gas aan die dicht- 

 heid evenredig is. Nu is het uit crookes' waarnemingen be- 

 kend, dat de verschijnselen in een gas, waarvan de dichtheid 

 een zekere grootte overschrijdt, juist de omgekeerde zijn van 

 die in een ijler gas ; dat dan namelijk een licht voorwerp door 

 een warmer lichaam wordt aangetrokken, door een kouder 

 lichaam daarentegen wordt afgestooten. Dit is dus volkomen 

 in strijd met neesen's theorie, neesen zelf heeft wel getracht 

 van die verschillende wijze, waarop een licht voorwerp zich ten 

 opzichte van een warmer lichaam gedraagt in een dicht en in 

 een ijl gas, een verklaring te geven, en aan te toonen, dat de 

 richting der luchtstroomen in beide gevallen een verschillende 

 moet zijn, maar ik kan die verklaring niet laten gelden. Die 

 verklaring steunt toch op een verschil in de warmte-geleiding 

 bij verdunde en bij meer dichte gassen, dat door de proeven 

 van kundt en warburg zou zijn aangetoond. Deze proeven *) 

 hebben voorzeker doen zien, dat de grootte der warmte-gelei- 

 ding, die boven een zekeren graad van dichtheid van het 

 gas onafhankelijk is van de dichtheid, bij zeer ver gedreven 

 verdunning van het gas gaat afnemen; maar de graad van 

 dichtheid, waarbij dit afnemen der warmte geleiding merkbaar 

 wordt, is zeer veel lager gelegen dan de graad van (licht- 

 heid, waarbij de aantrekking door een warm lichaam in een 

 afstooting overgaat. Bij een verdunning, waarbij de afstooting 

 reeds zeer duidelijk kan zijn, is volgens de proeven van kundt 

 en warburg de warmte-geleiding in het gas nog volkomen 

 even groot als bij grootere dichtheid, waarbij een aantrek- 

 king wordt waargenomen, zoodat in een verschil in de grootte 

 der warmte-geleiding niet de reden kan gelegen zijn van de 

 verschillende wijze, waarop het voorwerp zich in een dich- 

 ter of een ijler gas ten opzichte van een warmer lichaam ge- 

 draagt. 



Ditzelfde argument is ook tegen meijer's verklaring aan te 



*) Kundt en warburg, poqg. Ann. Bd. 156, S. 177. 



