( 2S2 ) 



zal f altijd grooter óf altijd kleiner moeten zijn dan in de 

 andere richtingen ; maar dat dit verschil op de eene plaats in 

 het gas een positieve op een andere plaats een negatieve waarde 

 zou hebben, acht ik volstrekt onmogelijk. 



In het door clausius behandelde geval van warm te-geleiding 

 kunnen dus zoodanige drukkingsverschillen in het gas als ter 

 verklaring der verschijnselen van crookes zoowel bij een warm 

 als bij een koud oppervlak vereischt worden, niet voorkomen. 



Zou dit echter in het algemeene geval, waarbij de warmte- 

 geleiding in het gas plaats heeft tusschen oppervlakken van 

 willekeurigen vorm en van verschillende grootte, mogelijk zijn? 



Wanneer men wil, dat in elk geval het warmere oppervlak 

 een grootere, het koudere oppervlak een geringere drukking 

 ondervindt, houd ik dit ook in het algemeene geval van warmte- 

 geleiding voor niet mogelijk. 



Wanneer men echter de waarnemingen van crookes en anderen 

 nagaat, dan ziet men, dat in de meeste gevallen het oppervlak, 

 waarbij een vermeerdering of vermindering der drukking is 

 waargenomen, het kleinste is der beide oppervlakken van ver- 

 schillende temperatuur, waartusschen de warmte-geleiding in het 

 gas plaats heeft. Neemt men nu aan, dat het bij die waarne- 

 mingen altijd het kleinste oppervlak geweest is, waarbij bij ver- 

 warming van dat oppervlak een vermeerdering, bij afkoeling 

 daarentegen een vermindering der drukking is gevonden, dan 

 zou men wellicht op de volgende wijze drukkingsverschillen in 

 het gas kunnen aannemen, die het waargenomene verklaren 

 en waarvan het bestaan niet a priori volstrekt onmogelijk te 

 achten is. 



[Iet zou kunnen zijn, dat wel is waar in het door clausius 

 behandelde geval, waarbij de warmte-geleiding in het gas plaats 

 heeft tusschen twee evenwijdige even groote oppervlakken van 

 verschillende temperatuur, zulke drukkingsverschillen onmoge- 

 lijk zijn, en waarschijnlijk zelfs in het geheel geen drukkings- 

 verschillen in verschillende richtingen kunnen optreden, maar 

 dat dit wel het geval is, wanneer de beide oppervlakken, tus- 

 schen welke de warmte-geleiding in het gas plaats heeft, een 

 verschillende grootte bezitten. Wanneer men toch datgene der 

 oppervlakken, hetgeen eerst het warmste van beide is, vervol- 



