( 283 ) 



gens tot het koudste maakt, dan zal in het eerste geval, dat 

 van clausiüs, niets anders gebeuren dan dat de richting van 

 warmte-geleiding in het gas wordt omgekeerd, en dit kan on- 

 mogelijk ten gevolge hebhen, dat het verschil tusschen de druk- 

 king langs de lijn, volgens welke de warmte wordt voortgeleid, 

 en die in de daarop loodrechte richtingen van teeken verandert. 

 In het tweede geval, waarbij de beide oppervlakken een verschillende 

 grootte hebben, verandert echter behalve de richting van warmte- 

 geleiding nog iets anders. Wanneer toch den eersten keer het 

 kleinste der beide oppervlakken het warmste, den tweeden keer 

 daarentegen het koudste is, dan gaat den eersten keer de warmte 

 door het gas van een kleiner op een grooter, den tweeden keer 

 van een grooter op een kleiner oppervlak over. Nu zou men 

 kunnen veronderstellen, dat in het geval, dat de warmte zich 

 bij de voortgeleiding allengs over grootere oppervlakken ver- 

 breidt, de drukking in de richting der warmte-geleiding grooter 

 is dan in de daarop loodrechte richtingen, dat daarentegen de 

 drukking in eerstgenoemde richting kleiner is dan in de tweede, 

 wanneer de warmte zich allengs op kleinere oppervlakken con 

 centreert. Men zou op die wijze dan kunnen verklaren, waarom 

 een oppervlak,, dat omgeven is door een grooter oppervlak, een 

 grootere of kleinere drukking van bet tusschen de beide opper- 

 vlakken zich bevindende gas ondervindt, al naarmate het een 

 hoogere of een lagere temperatuur bezit dan het omringende 

 oppervlak. Men zou op die wijze van vele der CKOOKEs 1 sche 

 verschijnselen een verklaring verkrijgen Ik betwijfel echter, of 

 die verklaring op alle waargenomen verschijnselen zou zijn toe 

 te passen ; en ik voor mij zou dan ook volstrekt niet geneigd 

 zijn zulk een hypothese op te stellen, vóórdat het gebleken is, 

 dat niet op andere wijze een verklaring der verschijnselen van 

 cbookes te vinden is. 



Mijn doel met het voorafgaande was dan ook alleen, om 

 aan te toonen, dat het nog niet zoo zeer gemakkelijk is de 

 ter verklaring der verschijnselen vereischte drukkingsverschil- 

 len te vinden, ook al wil men de mogelijkheid van het 

 bestaan van zulke drukkingsverschillen in het algemeen niet 

 geheel ontkennen, en om aan te duiden, hoe of naar mijne 

 meening die druk kin srsverschi Hen zouden moeten zijn, wilde men 



19* 



