( 286 ) 



doelde bereikt zijn. Maar vooreerst is het voor mij hoogst 

 onzeker, of zij wezenlijk tot dien uitersten graad van verdun- 

 ning gekomen zijn als door hen wordt opgegeven, en zal dit 

 ten minste moeielijk door hen met zekerheid kunnen bewezen 

 worden; en ten tweede crookes heeft zelf aangetoond, dat 

 juist bij die groote verdunningen de draaiingssnelheid van de 

 wieken des radiometers reeds sterk aan het afnemen is. Bij 

 dien graad van verdunning, waarbij volgens crookes die draai- 

 ingssnelheid haar maximumwaarde bereikt, en crook.es geeft 

 hiervoor een graad van verdunning op, die zeer waarschijnlijk 

 ie hoog is, is de gemiddelde weglengte nog veel kleiner dan 

 de afmetingen van het vat des radiometers *). Bij de proeven 

 van finkener f) begon de draaiing in lucht reeds bij een 

 drukking van 'ó a 4 mm., d. i. bij een ongeveer 200-voudige 

 verdunning, waarbij de gemiddelde weglengte slechts een vijf- 

 tigsten millimeter bedraagt, als men voor die weglengte bij de 

 normale drukking van 7b'0 mm. de waarde 0,0001 mm. aan- 

 neemt. Bij crookes' proeven ging de bij grootere dichtheid 

 waargenomen aantrekking van een voorwerp door een warm 

 lichaam bij verdunning in een afstooting over, en dit geschiedde 

 in vele gevallen bij drukkingen, die 50 mm. en meer bedroe- 

 gen §). Wanneer men dit alles in aanmerking neemt, zalmen 

 moeten toegeven, dat afstooting door licht- en warmtestralen is 

 waargenomen bij graden van verdunning, waarbij de gemiddelde 

 weglengte nog volstrekt niet vergelijkbaar was met de afme- 

 tingen der gebruikte toestellen, en waarbij dus van drukkings- 

 verschillen, veroorzaakt doordat de gemiddelde weglengte de- 

 zelfde grootte had als de afmetingen der toestellen, geen sprake 

 kan zijn. 



Maar ook al moge de gemiddelde weglengte nog niet de 

 grootte van de afmetingen der toesteilen bereikt hebben, 

 dan zouden toch wellicht de moleculen, die grootere wegen 

 dan de gemiddelde weglengte afleggen, haar invloed kunnen 

 doen gelden? Dat die invloed bij de verdunningen, waarbij de 



*) tolver, preston, Phil. Mag. (5) vol. 4, p.1 14. 

 \] finkenkr, Pogg. Ann. Bd. 158, S. 572. 

 J) Ckooke», Phil, Duns, vol. 105, p. 541. 



