( 298 ) 



Hieruit, dat de formules van clausius niet mogen wor- 

 den toegepast op het oppervlak van het warme lichaam, mag 

 echter niet de gevolgtrekking gemaakt w orden, dat wij dus eigen- 

 lijk in het onzekere verkeeren omtrent de drukking, die het 

 warme lichaam van het gas ondervindt, en dat het dus niet 

 onmogelijk zou zijn, wanneer die drukking aan het opper- 

 vlak van het lichaam verschilde van de drukking die in het 

 gas heerscht. Want de stelling, waaruit wij met clausius tot 

 de gelijkheid van drukking door de geheeie gasmassa besloten, 

 welke stelling aldus luidde, dat door elke vlakte-éénheid lood- 

 recht op de richting van warm te -geleiding in de tijds-één- 

 heid een hoeveelheid positieve bewegingsgrootheid gaat, die 

 overal in het gas dezelfde waarde heeft, moet blijven gelden, 

 hoe na aan den warmen wand de beschouwde vlakte-eenheid 

 ook gesteld worde. Want hoedanig ook de onbekende bewe- 

 gingstoestand van het gas in de onmiddellijke nabijheid van 

 den warmen wand zijn moge, aan de bovengenoemde stelli ig 

 moet toch ook daar ter plaatse voldaan zijn, daar anders de 

 toestand in de onmiddellijk aan den wand grenzende gaslagen 

 geen stationnaire zou kunnen zijn. De drukking kan daarom 

 vlak tegen den wand aan geen andere zijn dan op eenigen 

 afstand van den wand. 



Wanneer men nu reeds bij den stationnairen toestand van 

 warnite-geleiding niet kan aangeven op welke wijze de molecu- 

 len van het gas en van het vaste oppervlak hare bewegingen 

 uitwisselen, omdat men omtrent den aard dier bewegingen nog 

 geheel in het onzekere is, zal dit natuurlijk in nog veel sterkere 

 mate het geval zijn bij den veel gecompliceerd eren en nog veel 

 minder gekenden overgangstoestand, die den stationnairen voor- 

 afgaat, Het zal daarom dan ook niet vreemd gevonden kunnen 

 worden, dat ik zooals ik reeds zeide aan mijne nu voor te 



gelijke temperatuur veelal doet, kan worden berekend als de drukking van het 

 gas op een vast oppervlak, kan bijv. Heruit blijken, dat verdet, als hij in zijn 

 Theorie mécanique do la chaleur de warmte-geleiding in een gas volgens clausius 

 behandelt, juiat bij de berekening vau de drukking in het gas in de fout vervalt 

 van hierop niet te letten (1. c. t. II, § 277), en daardoor natuurlijk tot een ver- 

 keerde uitdrukking (F van § Ülè) komt voor die drukking. Dat die fout geen in- 

 vloed heeft op zij:i einduitkomsten, komt alleen hierdoor, dat hij later (in §282), 

 .uudei het Ie zeggen, niet zijn eigen formule maar die van clausius gebruikt. 



