( 810 ) 



Crookes heeft verder gevonden, dat de wieken des te snelle y 

 ronddraaien, naarmate het radiometervat kleiner is, de wand des 

 radiometers zich dus dichter bij de wieken bevindt. Hij beves- 

 tigde voorts in zijn wringingsbalans aan een der armen een 

 plaatje mica, dat aan de eene zijde met zwartsel bedekt was, en 

 plaatste tegenover de zwarte zijde en evenwijdig daaraan een 

 plaat heldere mica, waarvan hij den afstand tot de zwarte zijde 

 van het bewegelijke mica-plaatje naar willekeur kon wijzigen. 

 Liet hij nu licht vallen op de zwarte zijde, dan kreeg hij af- 

 stooting, waarvan hij de grootte door middel van zijn wringings- 



beschreven Phil, Mag. (5) vol. 3, pp. 474 — 5 zijn echter geheel met die theorie 

 in overeenstemming. Men moet altijd slechts hierop letten, dat beweging in den 

 radiometer kan optreden óf door een ternperatuursverscb.il tusschen de beide zijden 

 der wieken, óf wanneer beide zijden der wiekeu dezelfde temperatuur bezitten, 

 doordat de gasstroomingen sterker haar weg nemen langs de eene dan langs de 

 andere zijde der wieken of het temperatuurverval in het gas aan de eene zijde 

 grooter is. Deze verschillende invloeden, die de beweging in den radiometer kun- 

 nen teweegbrengen, kunnen ook gelijktijdig werkzaam zijn, en kunnen dan met 

 elkander in denzelfden zin samenwerken of elkander tegenwerken. Op bladz. 

 474 van de aangehaalde plaats van crookes vindt men een fraai voorbeeld, hoe 

 de verschillende invloeden elkanders werking juist kunnen opheffen, zoodat de 

 resulteerende werking nul is. 



In de Sitzungsberichte d. Wiener Akad., Juli 1877, Bd. 76, S. 226 komt de 

 beschrijving voor van een radiometer door j. pur.uj, waarmede ik eerst na het 

 schrijven van mijn opstel in kennis ben gekomen. In een noot vermeldt hij, 

 dat kunüt een radiometer heeft vervaardigd, waarvan de wieken in plaats van 

 uit een bolvormige schaal uit soliede halve bollen van vlierpit bes onden. Deze 

 wieken bewogen zich met de vlakke zijde der halve bollen vooraan Puluj 

 meent hiervan de verklaring te vinden in de wrijving van de lucbtstroomingen 

 tegen de wieken, welke verklaring mij voorkomt niet onmogelijk te zijn. Ik 

 geloof echter, dat de door kundt waargenomen beweging ook wel met mijne 

 zienswijze in overeenstemming te brengen is. Op het eerste gezicht schijnt zij 

 daarmede in strijd, want bij de proef van kundt zullen de verticale luchtstro- 

 mingen zeker niet minder sterk langs de platte verticale zijde dan langs de bol- 

 vormige convexe zijde plaats hebben. Dat toch de laatste zijde den grootsten 

 overdruk van bet gas ondervindt moet misschien worden toegeschreven, in de 

 eerste plaats hieraan, dat de temperatuur in hel gas aan de convexe zijde sneller 

 verandert, dat het temperatuurverval ten minste langs een deel dier zijde grooter 

 is, en ten tweede hieraan, dat de luchtstroomingen alleen of ten minste het 

 krachtigst hun overdruk uitoefenen op die deelen van het oppervlak, Waarmede 

 zij het eerst in aanraking komen. Terwijl nu aan de vlakke verticale zijde dit 

 deel zich bepaalt tot de onderste helft van den cirkelvormigen rand dier zijde, 

 zal aan de convexe zijde het deel van het oppervlak, waartegen de opstijgende 

 lucht stroomen direct aankomen en waarop zij daarom een overdruk uitoefenen, 

 veel grooter zijn. Om deze redenen zal wellicht de gehcelc overdruk aan de convexe 

 zijde het kunnen winnen over dien aan de vlakke zijde. 



