( 312 ) 



was, zou men dan bij een bepaalde stroomingsrichting van het 

 gas een verschillende bewegingsrichting der wieken moeten ver- 

 krijgen. Om ons tot de opstijgende gasstroomen te bepalen, deze 

 zullen volgens de eerste zienswijze tegen de onderzijde der 

 wieken hun drukking uitoefenen, en die wieken dus in zulk 

 een richting in beweging moeten brengen, dat de bovenzijde 

 der wieken vooraan gaat. Schreef men daarentegen de werking 

 der luchtstroomen op de wieken toe aan de wrijving, die zij 

 langs de wieken strijkende op deze uitoefenen, dan zouden de 

 wieken door de opstijgende gasstroomen een beweging moeten 

 aannemen met de onderzijde vóóraan. 



Verschillende natuurkundigen hebben radiometers met zulke 

 hellende platte wieken vervaardigd. Beschouwen wij slechts een 

 paar proeven door zöllnek met zoodanige radiometers geno- 

 men, en gaan wij daarbij na, of wij bij de verklaring der 

 daarbij waargenomen verschijnselen de directe werking der gas- 

 stroomingen noodig hebben, of dat wij ook zonder haar uit de 

 door ons voorgestelde oorzaak die verschijnselen kunnen verklaren. 



Zöllner liet een radiometer vervaardigen, waarvan de vier 

 wieken uit doorzichtige, niet zwart gemaakte, vlakke mica -plaatjes 

 bestonden, die om een hoek van ongeveer 85° ten opzichte van 

 den horizon helden. Dit kruis van wieken vertoonde alleen, op 

 dezelfde wijze als de gewone radiometerkruisen in een glazen vat 

 gesloten, zelfs in den sterksten zonneschijn geen draaiende be- 

 weging. Werd echter zoo dicht mogelijk daaronder een schijf 

 van blank aluminium horizontaal aangebracht, dan draaide het 

 kruis zelfs bij sterk bedekten hemel even snel als de gevoeligste 

 radiometer. De draaiingsrichting is een zoodanige, alsof de on- 

 derzijde der hellende wieken afgestooten werd *"). 



*) Pogg. Ann. Bd. 160, S. 166. Zöllner kreeg later bij deze proef dezelfde 

 uitkomsten, wanneer hij de ODder het bewegelyke radiometer-kruis aangebrachte 

 aluminiuraschijf verving door een horizontale in een cirkel gebogen platinum- of 

 aluminiumdraad, en dezen hetzij door middel van zonnelicht, hetzij door middel 

 van eeu galvaniseren stroom verwarmde. Bij gebruik van den galvanischen 

 stroom verkreeg hij echter bij een bepaalden graad van verdunning een tegenge- 

 stelde draaiing van het radiometerkruis, terwijl hij bij grootere en bij kleinere 

 dichtheid van het gas de draaiing in de gewone richting waarnam. Daar hij die 

 abnormale draaiing alleen verkreeg bij gebruik making van den galvanischen 

 •s' room en nooit bij verwarming der draden door het zonnelicht, zou men bijaa 



