(814 ) 



Ook hierdoor zou een beweging van de wieken in den waar- 

 genomen zin te verklaren zijn. Hebben wij reeds twee moge- 

 lijke oorzaken voor de waargenomen beweging gevonden, nog 

 een derde verklaringswijze schijnt mij toe te bestaan. De horizon- 

 tale vaste aluminiumschijf verhit zich boven de temperatuur der 

 omgeving en geeft warmte aan de boven zijn oppervlak gelegen 

 lucht af. Die lucht stijgt daardoor naar boven en wordt telkens 

 door toestroomende koelere lucht vervangen, en daardoor onder- 

 vindt het bovenvlak der aluminiumschijf ten minste in de nabij- 

 heid van den rand voortdurend een grootere drukking. Door 

 die grootere drukking kan echter de aluminiumschijf niet in 

 beweging komen, want zij is onbewegelijk en de drukking werkt 

 daarenboven in een richting loodrecht op de schijf. Maar wan- 

 neer een gas een grootere drukking uitoefent op een vast op- 

 pervlak, en dit oppervlak kan aan die drukking geen gehoor 

 geven doordat het on bew egelijk is, dan zal wegens de gelijk- 

 heid van werking en terugwerking, het gas zelf in beweging 

 moeten komen en wel in sterker beweging, dan wanneer het 

 vaste oppervlak door de grootere drukking zich wel in beweging 

 had gesteld. De moleculen van het tegen de bovenzijde der 

 aluminiumschijf gelegen gas zullen dus wegens de onbewegelijk- 

 heid der aluminiumschijf een grootere hoeveelheid van beweging 

 van beneden naar boven van die schijf ontvangen, dan wanneer 

 de schijf aan de grootere drukking dier lucht gehoor had kun- 

 nen geven. Die grootere hoeveelheid van beweging verticaal 

 naar boven plant zich door de lucht voort tot de mica-plaatjes 

 en werkt op de onderzijde dier mica-plaatjes als bewegende 

 kracht. Hoe dichter de mica- plaatjes zich bij de aluminium- 

 schijf bevinden, hoe krachtiger deze werking zal moeten zijn, 

 omdat de hoeveelheid van beweging bij hare voortplanting van 

 de schijf naar de plaatjes van gasmolecule tot gasmoïecule dan 

 minder gelegenheid heeft zich te verstrooien *). 



*) Deze wijze van verklaring is niet nieuw. Zij is o. a. reeds door SCHUSTEE 

 gebruikt, om te verklaren, waarom het bewegelijk opgehangen glazen omhulsel 

 des radiometers in beweging komt, wanneer het radiometerluuis door een of 

 andere kracht verhinderd wordt in draaiende beweging te komen. Schuster 

 ziet echter evenals reïNOLDS over het hoofd, dat tevens gasstroomingen vereischt 

 worden, daar hij een stationnairen toestand van warmte-geleiding zonder stroo- 



