( 315 ) 



Drie verschillende mogelijke oorzaken van de waargenomen 

 beweging hebben wij dus reeds gevonden, en hel is moeilijk in 

 een zoo gecompliceerd geval als dit een dier oorzaken met ze- 

 kerheid als de ware of ten minste als de hoofdoorzaak aan te 

 wijzen. Dat de laatste behandelde oorzaak in dit bijzondere 

 geval als hoofdoorzaak beschouwd moet worden, daarvoor zou 

 eenigszins pleiten, dat men, naar het mij voorkomt, slechts 

 door haar een verklaring kan vinden voor de door zöllner 

 waargenomen beweging bij de omkeering van bovengenoemde 

 proef*). Hij stelde namelijk een vast radiometerkruis van vier, 

 niet met zwartsel bedekte, hellende aluminiiimwieken onder een 

 bewegelijke horizontale mica- schijf. Onder den invloed van het 

 licht geraakt de schijf in snelle draaiing in eene richting, alsof 

 van de bovenzijde der hellende mica-plaatjes een afstootende 

 kracht uitging in een -richting normaal op het mica-plaatje. 

 Alleen door de laatstgenoemde oorzaak kan men, meen ik, van 

 deze beweging een verklaring geven, maar door haar dan ook 

 een geheel voldoende verklaring. 



Niet al de door zöllner bij deze radiometers waargenomen 

 bewegingen laten zich echter op deze laatste wijze verklaren. 

 Niet bijv. dat bij de eerste inrichting van den radiometer, 

 waarbij het bewegelijke radiometerkruis zich boven de vaste 

 aluminiumschijf bevindt, het kruis in de tegengestelde richting 

 van vroeger gaat draaien, wanneer men niet zooals toen zonne- 

 licht op den radiometer laat vallen, maar het glazen omhulsel van 

 boven met de warme hand aanraakt f). In dit geval kan de 

 overgang van warmte van de bovenzijde van het glazen omhulsel 

 op het aanliggende gas volgens onze theorie niet als voortdurende 

 bewegings -oorzaak worden aangezien, want daar het tegen die 



mingen de hier waargenomeu krachten waarschijnlijk niet kunnen optreden. Deze 

 verklaringswijze moet ook worden toegepast op een proef van sal'et (Gompies 

 rendus, 1876, II, t. 83, p. 969) en op vele proeven van crookes, o a. op de 

 meeste der verschijnselen hij de door hem vervaardigde toestellen, waaraan hij den 

 naam van otheoskoop gegeven heeft {Phil. Mag. (5) vol. 5, p. 69.). Sommige 

 otheoskoj.cn van ckookes hebbeu een merkwaardige overeenkomst met den hier 

 heschreven radiometer van zöj.lner, 



*) 1. c. S. 296. 



f) 1. c. S. 168. 



21* 



