( 332 ) 



wendige wrijving zal daarom de stroomingen meer moeten 

 tegenwerken bij kleine dan bij groote dichtheid. De snelheid 

 der stroomingen in het gas zal daarom met het afnemen der 

 dichtheid van het gas tevens moeten afnemen. Maar al mogen 

 in het gas zelf de stroomingen afnemen, dit zal daarom nog 

 niet het geval zijn met de stroomingen langs het vaste opper- 

 vlak, kundt en warbukg hebben aangetoond, dat er een 

 glijden der gasmoleculen langs het vaste oppervlak plaats heeft, 

 waarvan de sterkte bij de normale dichtheid van het gas slechts 

 zeer gering is, maar hetwelk bij afnemende dichtheid al sterker en 

 sterker wordt *). Het tegen het oppervlak aanliggende gas zal 

 dus bij afnemende dichtheid meer en meer in de stroomingen 

 gaan deelen, en voor clit tegen het vaste oppervlak aanliggende 

 gas, hetgeen wij in onze theorie voornamelijk op het oog heb- 

 ben, zal dus niet behoeven waar te zijn ; . dat de stroomingen 

 van dat gas met het afnemen der dichtheid tevens afnemen. 

 Ten minste zal voor dit gas de snelheid der stroomingen veel 

 minder sterk moeten afnemen dan in het inwendige van 

 het gas. 



Eindelijk wil ik er hier nog eens aan herinneren, opdat dit 

 vooral niet vergeten worde, dat ik bij mijne beschouwingen de 

 dichtheid van het gas nooit zoo uiterst klein gedacht heb, dat 

 de afmetingen der warmere of koelere plaat of die der gas- 

 massa, waarin de warm te-geleid ing plaats heeft, van dezelfde 

 orde van grootte worden als de gemiddelde weglengte der 

 gasmoleculen. Ik heb altijd verondersteld, dat de stellingen 

 der kinetische gas-theorie nog volkomen op de gasmassa toe- 

 passelijk waren, en dit is niet meer het geval, wanneer de 

 afmetingen der gasmassa slechts een klein veelvoud zijn der 

 gemiddelde weglengte. 



De voornaamste bedenking tegen de door mij voorgedragen 

 verklaringswijze is, geloof ik, die, welke ik reeds boven noemde, 

 dat het niet bewezen is, dat de overgangstoestand een duur 

 heeft, groot genoeg om uit den overdruk van het gas op het 

 warmere oppervlak gedurende dien overgangstoestand de 



*) kundt eu warburg, Poyy. Ann, lid. 155, SS. 338 u, 541- 



