( 336 ) 



licht of warmte de bestraalde en dus verwarmde zijde van het 

 voorwerp wordt afgestooten, dat daarentegen, wanneer een der 

 zijden van het voorwerp door uitstraling naar een kouder 

 lichaam warmte verliest, deze daardoor afgekoelde zijde schijn- 

 baar wordt aangetrokken. Bij grootere dichtheid van het gas 

 vond crookes echter juist de omgekeerde werking; het in dit 

 dichtere gas geplaatste voorwerp wordt door een warm lichaam 

 aangetrokken, door een kouder lichaam daarentegen afgestooten. 

 Die werking bij grootere dichtheid van het gas heeft echter 

 veel minder regelmatig plaats dan de tegengestelde werking bij 

 groote verdunning. Laat men het gas allengs ijler worden, 

 dan neemt de eerstgenoemde werking allengs af in intensiteit, 

 bij een bepaalden graad van verdunning ziet men die werking 

 nul worden, het neutrale punt van crookes, terwijl bij nog 

 grootere verdunning de tegengestelde werking optreedt met 

 allengs toenemende sterkte *). Wij hebben in het voorafgaande 

 de oorzaak trachten op te sporen voor de laatstgenoemde wer- 

 king bij groote verdunning van het gas. Ons blijft nu nog 

 slechts over onze meening te zeggen omtrent de oorzaak der 

 tegengestelde werking bij grootere dichtheid van het gas. 



De proeven door crookes omtrent de werking bij grootere 

 dichtheid gedaan, zijn veel geringer in aantaJ dan die bij 

 kleinere dichtheid. Zij zijn verder voor een groot deel niet 

 zeer geschikt om de ware oorzaak der werking te leeren kennen. 

 Dat is vooral het geval met de meeste proeven in zijn eerste 

 verhandeling beschreven. Bij deze maakte hij gebruik van een 

 soort zeer gevoelige balans, bestaande uit een zeer licht staafje, 

 dat in het midden ondersteund was en om het steunpunt in 

 een vertikaal vlak kon draaien. Aan de beide uiteinden van 

 het staafje waren twee gelijke lichte voorwerpjes bevestigd, die 

 elkander juist in evenwicht hielden. Nu werd een warm of 

 koud lichaam onder of boven een der beide voorwerpjes ge- 

 bracht en de werking waargenomen. Bij deze proeven kunnen 

 vele invloeden werkzaam zijn geweest om het voorwerp in be- 

 weging te brengen. Vooreerst de door het warme lichaam be- 

 werkte uitzetting der lucht om het eene voorwerpje, waardoor 



*) crookes, Phü. Trans. (1874) vol. 164, p. 501; (1875) vol. 165, p. 519. 



