( 338 ) 



als neesen aan, dat het horizontale luchtstroomen zijn, die de 

 beweging voortbrengen, dan blijft het onverklaard, waarom het 

 plaatje in verschillende richting zich beweesrt, al naarmate de 

 eene zijde een temperatuur heeft hooger of lager dan de om- 

 geving, zooals ik meen bij mijn kritiek van neesen's theorie 

 te hebben aangetoond. Ik geloof dus, dat de directe stoot- 

 werking der stroomingen ook bij het dichte gas niet de oorzaak 

 is der beweging van het plaatje ; wel meen ik, dat de mindere 

 regelmatigheid der verschijnselen bij dichte lucht voornamelijk 

 aan de werking der stroomingen toe te schrijven is. 



Wanneer een gas in strooming is, oefent het in de richting 

 van de strooming een grootere drukking uit dan in de daarop 

 loodrechte richtingen. Doch ook in dit verschil in de drukking 

 van een stroomend gas in de verschillende richtingen kunnen 

 wij niet de bewegingsoorzaak hebben, waarnaar wij zoeken. 

 Door temperatuursverhooging van de eene zijde der plaat krijgen 

 wij langs die zijde een opstijgenden luchtstroom, door tempe- 

 ra tuurs verlaging op dezelfde wijze een neêrdalenden luchtstroom. 

 Maar of die luchtstroom opstijgend of neerdalend is, in beide 

 gevallen zal hij op de plaat een geringere drukking moeten uit- 

 oefenen. Of wij dus de eene zijde der plaat verwarmen boven 

 of afkoelen onder de temperatuur der omgeving, de hier be- 

 schouwde werking van de langs de plaat stroomende lucht 

 zal in beide gevallen dezelfde moeten zijn, namelijk een ver- 

 mindering der op de plaat uitgeoefende drukking. In beide 

 gevallen moest de plaat hierdoor in dezelfde richting in bewe- 

 ging komen, terwijl de proeven hebben aangetoond, dat de plaat 

 in de twee gevallen een beweging in tegengestelde richting aanneemt. 

 Wij moeten ter verklaring van de hier beschouwde bewegin- 

 gen der plaat een oorzaak opsporen, die van teeken verandert, 

 wanneer de temperatuursverhooging der plaat door een tempe- 

 ratuursverlaging vervangen wordt. 



De eenige door mij te vinden oorzaak, waarbij zulk een ver- 

 andering van teeken plaats heeft, is de volgende *). 



*) Ook finkkner schijnt, zooala ik later bespeurde, iü zijn vroeger door ous 

 besproken verhandeling {Pogg, Ann. Rd. 158, S. 572), de tegengestelde werking 

 der warmtc-stralen bij grootere dichtheid van het gas aan deze oorzaak toe te 

 schrijveu. Het begin van § 10 zijner verhandeling kan namelijk, naar mij voor- 

 komt, alleen slaan op het door hem in het begin van § 9 gezegde. 



