( 63 ) 



wassen dieren (vergelijk Fig. 13 en Eig. 14) blijkt verder, dat 

 even als bij de Trionycidae ook bij de landschildpadden, boog- 

 stuk en sluitstukken een samenhangend geheel maken en dat 

 bij de later optredende ossificatie, het nooit tot eene schei- 

 ding in den samenhang tusschen de drie genoemde stukken 

 komt, maar dat de mediale gedeelten van het sluitstuk en van 

 die deelen der boogstukken, die onder het ligamentum trans- 

 versum zijn gelegen steeds kraakbeenig blijven en dat dit kraak- 

 been van de boogstukken zich onmiddelijk in dat van het 

 sluitstuk voortzet. Onderzoekt men alleen gedroogde sceletten 

 dan is het kraakbeen tusschen boogstukken en sluitstuk in 

 elkander geschrompelt en vertoont er zich een schijnbare naad 

 tusschen boogstukken en sluitstuk, waardoor het den schijn heeft, 

 alsof die stukken niet met elkander onmiddelijk samenhangen, 

 maakt men daarentegen gebruik van wervels, die ofaanversche 

 of aan in spiritus bewaarde dieren ontnomen en in chroomzuur 

 ontkalkt zijn en vervaardigt men van op zulke wijze behandelde 

 wervels loodrechte dwarse doorsneden, dan eerst kan men zich 

 een juiste voorstelling vormen van de verhouding der drie 

 stukken onderling, die samen den ring van den atlas vormen. 



Terwijl dus bij vele (misschien alle Chelydae, de eerste en 

 de tweede halswervel zich volkomen zoo verhouden als alle an- 

 dere halswervels, bestaat de atlas daarentegen bij de andere 

 schildpadden uit vier stukken, van deze vier is er een met het 

 gewichtshoofd van den epistropheus bewegelijk verbonden en 

 vormt diens zoogenaamden processus odontoideus. De drie an- 

 dere stukken vormen met elkander den ring van den atlas, bij 

 Emydae, Trionycidae en Landschildpadden blijven deze drie stukken 

 met elkander in voortdurenden samenhang en worden met 

 elkander door kraakbeen vereenigd. Bij de zeeschildpadden daar- 

 entegen scheidt het sluitstuk van de beide boogstukken zich af 

 en wel reeds in een zeer vroeg ontwikkelingstadium en treedt 

 met de beide boogstukken door straf bindweefsel in verbinding. 



Welke morphologische beteekenis komt nu aan de vier stuk- 

 ken van den atlas toe? Dat de processus odontoideus het li- 

 chaam of beter misschien gezegd, een gedeelte van het lichaam 

 van den eersten wervel voorstelt, staat wel buiten allen twijfel. 

 Ik behoef hier slechts in herinnering te brengen, dat de chorda 



