( 19 ) 



oorzaken van kleine fouten, waaruit echter alleen dit besluit 

 voor ons volgt, dat over het geheel de verkregen resultaten niet 

 zóó nauwkeurig zijn, als zij onder gunstige omstandigheden — 

 zooals in een magnetisch observatorium — zouden geweest zijn. 



Zoo onder anderen was het op de stations niet wel doenlijk, 

 de geheele proef ter bepaling van de torsie der draden te doen. 

 Hij zorgde, dat de torsie zoo gering mogelijk bleef. Dit ge- 

 schiedde gewoonlijk in den avond, wanneer geene andere waar- 

 nemingen te doen waren en werd van tijd tot tijd herhaald. 

 De invloed der torsie is vooral bepaald gedurende de eerste da- 

 gen, als een nieuwe draad was aangelegd. Dan werd een ge- 

 middelde van de eerste uitkomsten genomen, welke gemiddelde 

 zoolang gebruikt werd, als de nieuwe draad diende. De correc- 

 tiën, aan de nieuwe torsie toe te voegen, veranderden slechts 

 tusschen 0.00010 en 00020. 



Ongelukkig is evenwel nog eene oorzaak van fouten ontdekt na 

 drie jaren arbeids, toen de verf van de tent, waaronder de waar- 

 nemingen geschiedden, losliet : te weten, dat in het midden van 

 de pool of top van de tent twee ijzeren schroeven verborgen waren. 



Dr. van rijckevorsel heeft het niet noodzakelijk geacht 

 dit vroeger te vermelden, omdat de miswijzing waargenomen is 

 in de open lucht, en omdat bij het bepalen van de inclinatie de 

 afstand tusschen de schroeven en de inclinatie-naald steeds groot 

 genoeg geweest is, om allen twijfel weg te nemen, dat de re- 

 sultaten konden geleden hebben door invloed van die schroeven. 

 Maar bij de waarneming van de horizontale intensiteit waren zij 

 nader bij de doos en is het Dr. van rijckevorsel leed, dat 

 hij nimmer tijd gevonden heeft, na die treurige ontdekking, 

 eene lange reeks waarnemingen te doen (in aanmerking geno- 

 men de geringe hulpmiddelen die hij bezat), om uit te maken, 

 hoever de invloed der schroeven zich heeft kunnen uitstrekken. 

 Hij had altijd gehoopt deze waarneming nog te Batavia te kun- 

 nen doen, maar is door ongesteldheid en gebrek van tijd daarin 

 verhinderd. 



//Er zijn slechts een half dozijn gelegenheden geweest", zegt 

 Dr. V. rijckevorsel, //waarbij de tent niet gebruikt is: dus 

 //kon er (bij de overigen) een constante fout bestaan, dieeven- 

 //wel zekerlijk zeer klein zal zijn". 



