( 177 ) 



in de gangliën der verschillende soorten. Uit een physiologisch 

 oogpunt verdient opmerking, dat bij weinig ontwikkelde Seiten- 

 organe, alsook bij die hoogere vormen, wier bloed haemoglo- 

 bine-houdende cellen bevat, betrekkelijk weinig haemoglobine 

 in de zenuwcentra wordt gevonden. 



Eene gedetailleerde, niet weinig nieuwe feiten bevattende, 

 beschrijving van het peripherisch zenuwstelsel vormt het slot 

 van het eerste hoofdstuk der verhandeling. Achtereenvolgens 

 behandelt de schrijver : 1°. de zenuwstammen, loopende naar de 

 oogen, de punt van den kop, eventueel de kopspleten, 2°. de ze- 

 nuwen van den snuit, 3°. de stammen, gaande naar den oesophagus 

 en den voordarm, 4°. de ongepaarde in de dorsale mediaanlijn 

 loopende zenuw, 5°. (meer aphoristisch) de peripherische zenu- 

 wen, die van de overlangsche zenuwmergstammen ontspringen. 

 In het tweede hoofdstuk (blz. 66 — 87) tracht de Heer 

 hubrecht de vraag naar de functie der //Seitenorgane" te be- 

 antwoorden. Ten aanzien hiervan heerschten tot dusverre de 

 meest uiteenloopende meeningen. Kathke en quatreeages o. a. 

 beschouwden ze als ge voels werk tuigen, goodsir als openingen 

 van het genitaal-apparaat, van beneden als openingen van een 

 watervaatstelsel ; de laatste onderzoeker, mac intosh, laat hunne 

 verrichting geheel onbeslist. De Heer hubrecht nu levert 

 langs proefondervindelijken weg het bewijs, dat zij, in verband 

 met de haemoglobine van het centraal zenuwstelsel, een belang- 

 rijke rol bij de ademhaling spelen en bevestigt alzoo een reeds 

 vijf jaren geleden door hem uitgesproken vermoeden. 



De proeven werden genomen op Cerebratulus marginatus, een 

 soort, die het gemakkelijkst te verkrijgen en om haar groote 

 kopspleten en rijk haemoglobine-gehalte voor de waarneming 

 bijzonder geschikt is. De voornaamste feiten, door den Heer 

 hubrecht gevonden, zijn de volgende. 



Terwijl de Cerebratulus in gewoon O. houdend zeewater zich 

 rustig gedraagt, de kopspleten zich slechts nauwelijks merkbaar 

 afwisselend sluiten en openen, wordt het dier, na in uitgekookt 

 zeewater overgebracht te zijn, al ras in klimmende mate on- 

 rustig en geraken de kopspleten in hevige rhythmische bewe- 

 gingen van openen en sluiten. In O. houdend water terugge- 

 bracht, bedaart het dier en vindt men spoedig de spleten wijd 



12* 



