f 178 ) 



geopend. Allengs keert dan de aanvankelijke toestand terug. 

 Ook wanneer het dier in O. houdend zeewater tot aanhoudende 

 levendige bewegingen genoodzaakt wordt, geraken de kopspleten 

 in heverige rhythmische bewegingen. Het overbrengen in rijk met 

 C0 3 bedeeld zeewater heeft onmiddellijk krampachtige sluiting 

 der spleten ten gevolge. Daarbij verandert allengs de licht 

 arterieel-roode kleur van het centrale zenuwstelsel in een don- 

 ker bruinachtige. In gewoon zeewater terug verplaatst, opent 

 het dier langzaam zijn kopspleten, daarna volgen hevige rhyth- 

 mische sluitings- en openingsbewegingen, die na eenigen tijd 

 voor de normale plaats maken. 



De overeenkomst al dezer verschijnselen met die, welke bij 

 hoogere dieren onder soortgelijke voorwaarden bij de ademhalings- 

 werktuigen worden waargenomen, is zóó groot, dat aan een 

 respiratorische functie der Seitenorgane niet wel getwijfeld kan 

 worden. 



Ook ontogenetische en vergelijkend ontleedkundige feiten wor- 

 den door den Heer hubrecht tot steun dezer opvatting bijeen- 

 gebracht en eindelijk nog het vraagstuk uit een phylogenetisch 

 oogpunt uitvoerig beschouwd. 



Het derde en laatste hoofdstuk der verhandeling bevat, uit- 

 gaande van de resultaten die het anatomisch onderzoek van 

 het zenuwstelsel heeft opgeleverd, vergelijkend morphologische 

 opmerkingen over de verwantschap der Nemertinen tot andere 

 vormenreeksen van dieren, bepaaldelijk tot die der Anneliden 

 en Vertebraten. 



Uit het medegedeelde zal zijn gebleken, dat de Heer hubrecht 



zijne taak breed heeft opgevat. Zijn onderzoek draagt overal 



de kenmerken van goede wetenschappelijke methode. Is het 



niet op alle punten tot dezelfde mate van rijpheid gekomen, 



blijven hier en daar nog twijfel of wenschen aangaande inhoud 



of vorm bestaan, het geheel is van zoodanig gehalte, dat de 



ondergeteekendenden het gaarne in de werken der Koninklijke 



Akademie zullen zien opgenomen. 



Th. W. ENGELMANN. 

 C. K. HOEEMANN. 



