( 340 ) 



staat op de richting cles kijkers. Deze spiegel dient om er 

 het teruggekaatst beeld der zon in waar te nemen, waartoe 

 dan het oculair van den kijker noch in-, noch uitgeschoven 

 behoeft te worden. 



Bij de instelling op den magneet is geene grootere fout dan 

 20* te verwachten, maar meer onzekerheid blijkt te bestaan in 

 de bepaling van het noordpunt door het waarnemen in den 

 voornoemden spiegel van het beeld der zon ; op sommige 

 plaatsen werd de onzekerheid vermeerderd .doordien de juiste 

 ware tijd niet zoo nauwkeurig bekend was als had kunnen we- 

 zen, indien Dr. van rijckevorsel zelf op zijne reizen tijdsbe- 

 palingen genomen had 



Bij het gebruik van dit instrument is het van veel belang, 

 dat de as, waarom de genoemde spiegel draait, juist horizontaal 

 en loodrecht op de as van den kijker zij, hetgeen op de wijze 

 als sabine aangegeven heeft, met behulp van reflektie van een 

 paslood, geverifieerd en gerectificeerd werd. Nog te Batavia 

 zijnde, had zich Dr. van rijckevorsel overtirigd, dat de over- 

 blijvende fout geen grooteren invloed hebben kon dan 1\5. 



Dr. van rijckevorsel merkt terecht op, dat indien de spiegel 

 niet parallel aan de omwentelingsas was, de tweede bepaling van 

 het noordpunt, die na het omleggen verricht werd, van de eerste 

 een verschil in standvastigen zin zou hebben moeten verraden, 

 hetgeen het geval niet was ; het grootste verschil der twee uit- 

 komsten is gewoonlijk 1',5 en dit is met afwisselend teeken. 



Hiermede is wel het parallellisme van den spiegel aan zijne 

 as bewezen, maar nog niet dat die as loodrecht stond op de 

 as des kijkers. 



"Wij vinden niet vermeld, of de kijker niet van een zooge- 

 naamd Bohnenbergersch oculair voorzien was, waardoor de lood- 

 rechte stand van den spiegel op de as des kijkers onmiddellijk 

 kan geverifieerd worden ; het schijnt dus, dat dit niet het ge- 

 val was, hetgeen te bejammeren is, daar het gebruik hiervan 

 èn gemakkelijk èn nauwkeurig is 



Dr. van rijckevorsel is zelf de eerste om de leemten te erken- 

 nen, die er in zijnen arbeid nog overgebleven zijn, slechts voor 

 een gedeelte dus kan hem daarvan een grief gemaakt worden. 

 Zoo vermeldt hij, dat de aanwijzingen der medegenomene 



