( 347 ) 



geluidssnelheid te doen onderstellen en veel meer hebben doen 

 zoeken naar de afleiding der hydrodynamische bewegingsverge- 

 lijkingen, waarin de geluidsbeweging met tallooze andere meer 

 ligt opgesloten. 



De eerste, die dezen rationeelen weg insloeg, was de be- 

 treurde, der wetenschap te vroeg ontvallen clerk-maxwèll, dien 

 onze Akademie de eer heeft gehad onder hare buitenlandsche 

 leden te mogen tellen. Tegelijkertijd vond hij ook wetten voor 

 de andere verschijnselen, die wij molekulaire bewegingsverschijn- 

 selen zullen noemen. In dien arbeid heeft hij de onderstel- 

 ling gemaakt, ten einde het terugspringen bij de botsing der 

 molekulen onderling te kunnen verklaren, dat op het oogen- 

 blik der botsing de molekulen zich als krachtscentra gedragen, 

 die elkander volgens zekere functie van den afstand afstooten. 

 Men zou daartoe echter nog andere onderstellingen kunnen 

 maken, bijv. dat de molekulen zich als harde, volkomen onver- 

 anderlijke lichamen gedragen, of dat zij de wetten van veer- 

 krachtige lichamen volgen, en misschien nog andere. Het bleek 

 aan maxwell, dat, om voor de diflusieconstante een wet te 

 vinden in overeenstemming met de ervaring, die afstooting zou 

 moeten werken in omgekeerde reden van de 5 de machten van 

 den afstand. Deze uitkomst bewijst nu echter niet, dat zulk 

 een krachtswerking werkelijk bestaat, en het resultaat is dan 

 ook niet geschikt om algemeen ingang te vinden. Wat aan 

 deze beschouwing meer dan aan eenige andere bijzonder eigen- 

 aardig is, is dat zij voor de grootte van het molekuul een 

 zekere, van omstandigheden afhankelijke, denkbeeldige ruimte 

 in de plaats stelt : een ruimte, te kleiner, naarmate de snel- 

 heid bij de botsing grooter is. De onderstelling van harde 

 molekulen, doet natuurlijk een onveranderlijk volume voor de 

 molekulen vinden. De onderstelling van veerkrachtige licha- 

 men voert tot een volume, dat wel niet geheel onveranderlijk 

 is, maar toch slechts weinig afwisselt. 



Later heeft boltzmann meer de beschouwing op den voor- 

 grond gezet, waarbij de molekulen zei ven weder ais aggregaten, 

 uit atomen opgebouwd, worden aangezien ; ook hij leidt wetten 

 af voor de molekulaire bewegingsverschijnselen, maar de hydro- 

 dynamische heeft hij niet rechtstreeks behandeld. 



