( 318 ) 



om in werking te kunnen gebracht worden en daarin te blijven, 

 zoodat zij terstond werkeloos worden bij verwijdering daarvan. 



Daarentegen is het bekend, dat de machines met glazen schij- 

 ven ook wel zonder dien conductor bruikbaar zijn, al werken 

 zij niet zoo regelmatig en al is de vonkenlengte minder groot 

 dan met deze *). 



Poggendorff heeft geconstateerd, dat, wanneer geen groote 

 papierbelegsels aanwezig zijn, het bij glasmachines noodzakelijk 

 was, den diametralen conductor te verwijderen of ten minste 

 werkeloos te maken, om de machines te kunnen laden. Hier is 

 het nu juist omgekeerd. Herhaaldelijk beproefde ik de machine 

 in den gang te brengen door een der beschreven methoden, 

 zonder dezen conductor, maar de lading bleef slechts zoo lang als 

 de opwekkende oorzaak (de hand of de geelectriseerde eboniet- 

 reep) aanwezig was ; een blijvende lading werd nimmer verkre- 

 gen, dan wanneer de schuine conductor was aangebracht, en 

 zij eindigde met het verwijderen daarvan. 



Van deze eigenschap kan men partij trekken om op in 't oog 

 loopende wijze de verdubbelde werking, voor zooverre de hoe- 

 veelheid electriciteit betreft, der dubbel-electromachine aan te 

 toonen. Verwijdert men één der diametrale conductoren, dan 

 wordt de schijf, tegenover welke hij gestaan heeft, werkeloos. 

 Nu verkreeg ik bijv. in een halve minuut, bij het gebruik van 

 twee losse schijven, 40 ontladingsvonken van 5 centim. slag- 

 wijdte, en na één der diametralen conductoren te hebben weg- 

 genomen, bijna naauwkeurig slechts 20 ontladingen. 



Een lading der machine te verkrijgen zonder schuinen con- 

 ductor met gesloten electroden is dus ook onmogelijk, omdat 

 zij zonder dien in 't geheel niet werkt, hetgeen door de proef- 

 neming wordt bevestigd, en aldus ook een belangrijk onder- 

 scheid vormt met de glasmachines. 



Tk moet bekennen, dat het mij nog niet gelukt is een be- 

 vredigende verklaring te vinden van het feit, waarom de diame- 



*) De machine van Dr. kaiser bezit geen schuinen conductor; evenmin eeu 

 exemplaar daarvan aan de Polyt. school te Delft, eu toch leveren zij zeer krach- 

 tige vimken van 12 a 15 centim. 



