( SÖ6 ) 



een trouwe kopie zij van den Mètre des Archives: om als 

 mètre national bruikbaar te zijn, moet hij vergeleken wor- 

 den met die andere kopie, gesanktionneerd als mètre inter- 

 national. Gelijkheid, zoo volkomen, dat men het verschil 

 zou mogen verwaarloozen, zou een bloot toeval zijn, te meer, 

 wijl, naar men verzekert, de eindvlakken van den mètre 

 des Archives niet volkomen evenwijdig zijn en kleine in- 

 drukselen vertoonen. In sommige opzichten belooft de proto- 

 type international toch ook nog dichter bij den mètre des 

 Archives te staan. Ik heb de fout op het oog, die uit de 

 onjuiste mise-a-point voortvloeit. Onze Commissie had de 

 bron der fout aangewezen, Fizeau had ze verklaard en 

 Bosscha gaf, met het oog op de bedoelde fout, in zijne 

 Relation des expériences, langs een ongewonen weg, uitgaande 

 van formules van Lagrange, de theorie van het optische 

 stelsel. Daaruit leidde hij af, dat op twee wijzen, waar- 

 van ééne althans aanwendbaar, de bedoelde fout kon wor- 

 den verminderd. En, op zijne beurt, deed de Heer Cornu, 

 lid der Fransche Sectie, een »simple procédé optique" aan 

 de hand, om zich te overtuigen, of de instelling juist was en 

 zoodoende, bijaldien onjuist, ze te kunnen verbeteren. Van 

 de waarde van dit procédé heb ik mij voldoende kunnen 

 overtuigen. Voor de vergelijkingen der meters, waaruit de 

 prototype international zal worden gekozen, zullen deze, wel- 

 licht ook nog andere, procédé's ongetwijfeld worden aangewend, 

 wat, zooals ook de Heer Bosscha erkent, tot nog grooter 

 nauwkeurigheid zal kunnen leiden dan door onze Commis- 

 sie bereikt werd. Maar ik geloof, dat nog aan andere oor- 

 zaken van verschil te denken is. Ten onrechte zou men in 

 't algemeen bij bepalingen, zoo ingewikkeld als deze, den 

 maatstaf der verkregen juistheid in de waarschijnlijke fout 

 zoeken. Met andere werktuigen, onder andere omstandighe- 

 den, heeft men verschil te wachten, met even kleine waar- 

 schijnlijke fout. Zonder bekende reden sluipen grootere of 

 kleinere constante fouten in. Wel is hier geen controle ver- 

 zuimd, om ze buiten te sluiten en ligt een groote waarborg 

 voor juistheid in de schier volkomen gelijkheid der uitkom- 

 sten, met den comparateur a mouvement longitudinal en 



