(437 ) 



Wij besloten nu de aankomst en de beproeving van dit 

 werktuig af te wachten. 



Wij zijn nu genaderd tot het tweede punt van beschul- 

 diging, het wegvoeren van den kolonialen nieter N°. 27. 



De Heer Oudemans was in Indië van Rijkswege belast 

 met het bestuur van eene zeer belangrijke onderneming : de 

 triangulatie van Java. Tot dezen arbeid behoort eene ba- 

 sismeting, welke de grootteschaal moet doen kennen van 

 het gansche driehoeksnet, waarvan door hoekmetingen alleen 

 de gedaante wordt gevonden. De basismeting is aldus de 

 grondslag van het gansche werk. Bij den toestel, waarmede 

 deze meting geschiedt, behoort eene staaf, de zoogenaamde 

 normaalmeter, waarvan de lengte nauwkeurig moet bekend 

 zijn. De normaalmeter van Repsold, door den heer Oude- 

 mans gebruikt, was in 1868, hier in het Trippenhuis, ver- 

 geleken met den platinameter van 1839. De metingen wa- 

 ren verricht door eene Commissie van de Akademie : Cohen 

 Stuart, Matthes, Stamkart. De uitkomsten der drie waarne- 

 mers liepen tot 7,5 micron uiteen ; de middelbare fout van het 

 stel metingen van den enkelen waarnemer was 3,68 micron 

 bij lage, 6,93 micron bij hooge temperatuur. De geringe 

 overeenstemming maakt deze waarnemingen voor eene basis- 

 meting nauwelijks bruikbaar. De Heer Oudemans had even- 

 wel in Indië het middel om de einduitkomst te controleeren. 

 Hij was in het bezit van een glazen meter, dien hij zelf, te 

 zamen met den Heer Stamkart, bij den platinameter in het 

 Trippenhuis had vergeleken. Hij kon, met den glazen me- 

 ter, den normaalmeter opnieuw bepalen. De uitslag was 

 dat zijne zorgvuldig verrichte meting met die der Akade- 

 miecommissie een verschil opleverde van 71 micron, een be- 

 drag, driemaal grooter dan hetgeen men nog uiterlijk met 

 het bloote oog kan waarnemen. Van de door hem zelven 

 verrichte waarnemingen kon de Heer Oudemans zich in alle 

 opzichten rekenschap geven: die der Akademiecommissie 

 waren hem, behalve de uitkomsten, onbekend. Zij zijn tot 

 op den huidigen dag niet openbaar geworden. Hij schrijft 

 den Heer Stamkart om opheldering ; de Heer Stamkart ant- 

 woordt, doch geeft geene andere opheldering dan deze: de 



