( 261 ) 



meerendeels de origineelen zelven niet bekend. Wat men heeft 

 zijn copiën door Descartes vervaardigd en door Clerselier 

 uitgegeven *). Bij het vervaardigen dier copiën was het 

 Descartes blijkbaar slechts om den hoofdinhoud te doen. 

 Adres en jaartal ontbraken meestal, soms werden zelfs de 

 copiën van twee brieven aaneen geschreven terwijl de lot- 

 gevallen, welke deze papieren ondergingen de verwarring 

 nog vermeerderden. Na den dood van Descartes door Cha- 

 nut, den Franschen gezant in Zweden, aan Clerselier toe- 

 gezonden, leden zij schipbreuk op de Seine en werden, na 

 opgevischt te zijn, door onkundige handen op touwen te 

 droogen gehangen en in de grootste wanorde aan Clerse- 

 lier toegezonden, welke die wanorde niet verminderde toen 

 hij besloot de brieven uit te geven, gerangschikt naar het 

 behandeld onderwerp in plaats van naar tijdsorde. Geluk- 

 kig vond Victor Cousin, toen hij tot eene nieuwe uitgaaf van 

 Descartes brieven besloot, op de bibliotheek van het Insti- 

 tuut een exemplaar, dat er nog steeds berust, voorzien van 

 aanteekeningen door eene onbekende, maar blijkbaar zeer 

 deskundige hand, volgens de gissing van Coctsin, van Mo^- 

 tempüis, volgens die van Millet, een der laatste geschied- 

 schrijvers f) van Descartes, welke beweert dat Cousin van 

 die aanteekeningen niet al het profijt heeft getrokken dat 

 er uit te trekken viel, van Clerselier zelf. In die aan- 

 teekeningen wordt datum en adres der verschillende brieven 

 zooveel mogelijk opgespoord. Wat de brieven aan Huygens 

 betreft, kan rnen uit de bijlage beoordeelen in hoeverre 

 die aanteekeningen juist zijn. Men zal moeten erkennen 

 dat zij met zaakkennis zijn opgemaakt. Uit die bijlage zal 

 tevens blijken dat vier brieven aan Huygens als autoorafen 

 bekend zijn, waarvan twee niet bij Cousin voorkomen. In 



*) De oorspronkelijke papieren schijnen later verloren gegaan te zijn, 

 althans men vindt er nergens melding van gemaakt en Cousin kende 

 ze niet. 



f) Histoire de Descartes, avant 1637 par J. Millet, 1867; Des- 

 cartes, son histoire depuis 1637, par J. Millet, 1870. 



