( 79 ) 



door malaria gedwongen, zoo spoedig mogelijk naar Europa de 

 wijk te nemen ; doch. in 1883 was hij weer terug, thans verge- 

 zeld door den heer E. Engelenburg, eveneens Civiel Inge- 

 nieur, met wien hij zijne eerste reis naar het binnenland 

 maakte, n.1. (2 Aug. — 6 Sept. '83) de Capim op ; een 

 zijtak van de Tocantins : hierop volgde, (9 Sep. — 19 Oct. 

 '83) eene reis, de Tocantins half op, tot aan de watervallen. 



De heer Engelenburg bleef in dien tijd te Para, even als 

 gedurende de volgende reis van Dr. Rijckevorsel, ten einde 

 een jaar achtereen op dezelfde plaats geregelde variatie- 

 waarnemingen omtrent het magnetisme te doen ; eene der- 

 gelijke reeks toch was noodig om de op verschillende dagen en 

 dikwijls op verschillende uren, op de vele bezochte plaatsen 

 verrichte waarnemingen tot één zelfde tijdstip te herleiden. 



Dr. Rijckevorsel vertrok nu, na nog een paar punten 

 nabij Para bezocht te hebben, naar Rio Janeiro; en van 

 daar 9 dagen over land, in eene noordelijke richting naar 

 Carandahy, dat aan de San Francisco rivier gelegen is. Hier 

 liet hij eene boot bouwen en zakte de San Francisco af, 

 op een aantal plaatsen de magnetische elementen bepalende. 

 Daar echter Carandahy ook per spoorwagen te bereiken was, 

 werd eerst door een snelle reis de lengte van dit punt be- 

 paald. Deze reis heeft in het geheel zeven maanden ge- 

 duurd, maar daardoor werden ook de noodige gegevens ge- 

 vonden, om de isoklinen en andere magnetische lijnen van 

 Zuid- Amerika met eenigen graad van juistheid te trekken» 



Dit was de laatste groote reis die Dr. Rijckevorsel in 

 Brazilië ondernam. Van Penedo, nabij den mond der San 

 Francisco-rivier, keerde hij over zee naar Rio terug, en 

 van daar, in Nov. 1884, naar Nederland, den heer Enge- 

 lenburg achterlatende, om even als hij te Para gedaan had, 

 ook te Nicterohy, nabij Rio, een jaar lang geregelde waar- 

 nemingen te doen. 



Men lette hierbij op het breedteverschil van Para en 

 Nicterohy, eerstgenoemd puot ligt op slechts 2° ZB. Nic- 

 terohy op 23°; het eene nabij de noordelijke, het andere 

 aan de zuidelijke grens van het te onderzoeken gebied, en 

 het was dus voor de reductie der waarnemingen tot één 



