( so ) 



tijdstip van veel belang, de dagelijksehe variaties voor deze 

 beide uiterste punten te kennen. 



In een tweede gedeelte noemt Dr. Rijckevorsel de ge- 

 bruikte instrumenten op en beschrijft hij de gevolgde me- 

 thoden van waarneming, zoowel voor de astronomische, als 

 de magnetische bepalingen. De heer van Alphen had nog met 

 het universaal-instrument van Bamberg geobserveerd, waarvan 

 de mikroskopen ééne sekonde aangaven, dat dus meer dan 

 voldoende nauwkeurig was. Op de zeereis van Rio tot Para, 

 werden de lengtebepalingen aangesloten aan de door de Ame- 

 rikaansche marine bepaalde telegrafische lengten van Rio, 

 Bahia, Pernambuco en Para, en aan die van den Franschen 

 kolonel Moüchez, thans directeur der sterrewacht te Parijs. 



Maar na den dood van van Alphen werd het universaal- 

 instrument niet meer gebruikt; cle kist, waarin het geborgen 

 was, was te groot om in de booten geborgen te worden, 

 en Dr. Rijckevorsel deed zijne astronomische waarnemingen 

 met een prismacirkel. Hoogten, door middel van een kwikbak, 

 waren dus de waarnemingen, die voor het bepalen van lengte 

 en breedte moesten dienen. Daar de lengten door middel 

 der chronometers bepaald moesten worden, die, dit is nog 

 niet vermeld, grootendeels door de Nederlandsche Regeering 

 waren ter leen verstrekt, werd het verblijf op elke plaats, 

 op weinige uitzonderingen na, zoolang gerekt, tot er een 

 gang der chronometers kon afgeleid worden. De meerdere 

 of mindere overeenkomst, tusschen al de gangen, gedurende 

 die lange reis door denzelfden tijdmeter bezeten, was een 

 maatstaf van het gewicht, dat aan eiken tijdmeter moest 

 worden toegekend. Met veel zorg werd voor elke waarne- 

 mingsplaats de waarschijnlijkste lengte afgeleid; het komt 

 rapporteurs echter nog twijfelachtig voor of de onderstelling, 

 de variaties van den gang als toevallige afwijkingen te be- 

 schouwen, wel vrij is van alle bedenkingen, daar enkele 

 chronometers wel degelijk eene nagenoeg eenparige veran- 

 dering van den gang verraden. 



Ook de breedten werden met behulp van de zon genomen. 

 In onze zomermaanden, voor Brazilië de wintermaanden, 

 stond de zon bij den middag laag genoeg, om met behulp 



