( 257 ) 



voor het eerst van Prof. Fischer uit Kiel ontving, was Ph, 

 Fischeri, gelijk reeds is opgemerkt, sterk smeltend. Toen ik 

 nu de eerste streepculturen dezer soorten op visch -gelatine 

 trok, vormde zich in de nabijheid der strepen een groot 

 getal kleine geheel geïsoleerd liggende koloniën, blijkbaar 

 afkomstig van bacteriën, welke zich over de gelatine voort- 

 bewogen en zich van de strepen verwijderd hadden. Ik dacht 

 aanvankelijk aan de vorming van een beslag van waterdamp, 

 dat als vervoermiddel had kunnen dienen, maar deze ver- 

 klaring bleek onjuist te ziju. Spoedig leerde het voortgezette 

 onderzoek, dat de genoemde bijzonderheid slechts van tijde- 

 lijken aard was geweest en op een specifieken toestand van 

 de bacteriën zelve moest berust hebben, die wellicht uit de 

 haringgelatine, waarop zij vroeger gekweekt waren geworden, 

 zekere bestanddeelen hadden opgenomen, welke langzamer- 

 hand in mijn culturen op visch-zeewatergelatine verloren 

 gingen. Intusschen geloof ik niet, dat met deze soort van 

 verandering, die blijkbaar alleen op den bewegingstoestand 

 betrekking had gehad, een verschil in de geschiktheid om op 

 bepaalde stoffen met licht of groei te reageeren gepaard is 

 gegaan ; voor zoodanige onderstelling ontbreekt het bewijs. 

 Bovendien weten wij uit de schoone proeven van Engelmann 

 en Pfeffee, door welke buitengewoon geringe invloeden de 

 bewegingen der bacteriën beheerscht worden. Het kwam mij 

 echter niet overbodig voor, op de niet volkomen zekerheid 

 van de werkeloosheid onder alle omstandigheden van glyce- 

 rine op Ph. indicum en Ph. luminosum opmerkzaam te ma- 

 ken, ofschoon ik tegenwoordig zoodanige werkeloosheid moet 

 aannemen op grond van al mijn latere proeven. 



Ik kan deze § niet eindigen zonder gewezen te hebben 

 op de afscheiding van diastase *) door Photobacterium lumi- 

 nosum in groote, door Ph. indicum in geringe hoeveel- 



*) Welke omstandigheden dit verschijnsel beheerschen, is mij nog niet 

 bekend. Aanwezigheid van snikersoorten verhindert bij lichtbacteriën (even 

 als bij sommige andere soorten) de afscheiding van een tryptisch enzym 

 maar niet van diastase. Bij een onlangs door mij gevonden bacterie die 

 zeer veel diastase afscheidt, verhindert echter de aanwezigheid van veel 

 maltose in het voedsel de diastasevorming tijdelijk. 



