( 272 ) 



komen dan dat van de minder gemakkelijk assi mi leerbare 

 glycerine. Zijn echter de druppels dezer stoffen zoodanig op 

 de gelatinelaag geplaatst, dat hunne diffusievelden elkander 

 doorsnijden vóór dat de cellen den tijd hebben gehad alles 

 daarvan te absorbeeren, dan ontstaat er een lensvormig door- 

 snijdingsveld, waarin de groei nog sterker schijnt te wezen 

 dan zelfs uit de samenwerking van wat elk der twee stoffen 

 afzonderlijk doet, kan worden afgeleid. Ten aanzien van 

 de lichtbacteriën geldt dit alles blijkbaar, zoowel voor de 

 lichtontwikkeling en het ademhalingsproces als voor het 

 resultaat daarvan, voor zoover het door den groei kan zicht- 

 baar gemaakt worden. 



Hoe moeten deze feiten worden verklaard ? Hebben wij 

 hierbij te denken aan afzonderlijk werkzame groepen in 

 het protoplasma der mikroben, die als het ware zoovele 

 specifieke adaptatiën zijn aan bepaalde stoffen ? Of moet 

 hier gedacht worden aan intermitteerende bewegingstoe- 

 standen van de actieve groepen, aan » vermoeienis", die 

 ruimte laat aan, en opgeheven kan worden door bewegingsvor- 

 men van andere gedaante? Mij dunkt dat de laatste hypo- 

 these iets voor zich heeft, omdat de chemische stoffen, welke 

 tot de bedoelde werkingen aanleiding kunnen geven, vaak 

 geheel willekeurig gekozen kunnen worden uit lange reeksen 

 van lichamen, die zeker nimmer vroeger met de betrokken 

 organismen in contact zijn geweest. Aan den anderen kant 

 schijnt de constitutie van de levende stof der hoogere orga- 

 nismen een zoodanige te wezen, dat tot het bestaan van mate- 

 rieele verschillen tusschen de stoffelijke eenheden van het proto- 

 plasma moet besloten worden, — eenheden, die zoowel aan 

 specifieke functiën als aan de specifieke vormen der organen ten 

 grondslag liggen, en, door hun éénzijdig op den voorgrond 

 treden, deze werkingen of gedaanten te voorschijn roepen *). 



*) Ik deuk hierbij aan de stabiliteit van vele conidiën van Ustilagineeën 

 en Ascomyceten, aan die van sommige doorgroeiende organen van hoogere 

 planten zooals wortels en wortelstokken, aan de seksen van tweehuizige 

 planten en dieren, aan de permanentie van de zij assen der Coniferen 

 bij het stekken, en aan de zoogenoemde //jeugd-" en //overgangsvormen" in 

 laatstgenoemde planteuklasse, en aau vele andere dergelijke verschijnselen. 



