( 150 ) 



kele geïsoleerde waarnemingen niet te gewagen *), die na 

 't ontdekken der hypermetropie duidelijk genoeg het aan- 

 wezen daarvan bij strabisme in 't licht stellen, moet ik in 

 de eerste plaats wijzen op böhms t) onderzoekingen over 

 't scheelzien, waarin met duidelijke woorden te lezen is, 

 dat scheelzienden een zeker drukschrift met behulp van 

 convexe glazen op grooteren afstand kunnen onderscheiden 

 dan met het ongewapende oog. In deze opmerking van 

 böhm ligt eene .wezenlijke verdienste. Zij zou tot de ont- 

 dekking van hypermetropie en bepaaldelijk van hypermetropie 

 bij strabisme hebben kunnen leiden, zoo hij, bij grondige 

 kennis der dioptrica, het waargenomen feit begrepen en 

 juist verklaard had. In plaats echter van te denken aan 

 een' toestand, waarbij het netvlies lag vóór het brandpunt 

 van het oog, neemt böhm zijne toevlugt tot eene raadsel- 

 achtige verbinding van //physische presbyopie" met f vitale 

 myopie" En in elk geval was hij er ver van af, hierin de 

 oorzaak van het scheelzien te zoeken. Bij 't onderzoek naar 

 het ontstaan en de oorzaken, vervalt hij in dezelfde fout 

 als al zijne voorgangers. Hij spoort ze op, niet voor een' 

 bepaalden vorm van strabisme, voor een waarachtig ziekte- 

 beeld, maar voor een verschijnsel: strabisme in 't algemeen. 

 Van geheel uiteenloopende toestanden werden dus de geza- 

 menlijke oorzaken in bonte vereeniging gezocht en nage- 

 spoord. Dat langs dien weg de pathogenie van het scheel- 

 zien hare raadselen niet onthullen zou, kon men wel voor- 

 spellen. Maar er is meer. Waar böhm //die Entstehung 

 // des Schielens vom Auge aus (S. 5)" behandelt, en verder 

 //die Aetiologie des Schielens, welches vom Auge aus ent- 



*) Vergelijk de haas, Geschiedkundig onderzoek omtrent de hyperme- 

 tropie en hare gevolgen. 1862. Diss. iuaug. blz. 61. 



f) Böhm, Das Schieten, Berliu, 1845. — Ik kan hier grootendeels de 

 haas 1. c. volgen, die, zoo als hij mededeelde, dit gedeelte zijner dis- 

 sertatie aan mijne lessen ontleende. 



