( 178 ) 



bessel en andere geoefende sterrekundigen openbaarde, maar 

 dikwijls klimt het echter op tot een niet veel minder be- 

 drag. Voorbeelden van zeer aanzienlijke verschillen, die hier 

 en daar vermeld zijn geworden, werden bijeengebragt door 

 peters *), die er ook nadrukkelijk op wees, hoezeer dat 

 verschil, bij dezelfde waarnemers, door den tijd kan veran- 

 deren. In elk geval is het verschil en dus ook de per- 

 soonlijke fout van eiken bijzonderen waarnemer, veel te 

 groot om, bij den tegenwoordigen toestand dèr sterrekunde, 

 verwaarloosd te mogen worden. Hoogstgewigtige sterrekun- 

 dige bepalingen worden afgeleid uit het verschil tusschen 

 de tijden, waarop twee of meer hemellichten denzelfden 

 draad voorbijgaan. Worden die doorgangen door denzelfden 

 sterrekundige waargenomen, zoo zal diens persoonlijke fout 

 uit het genoemd verschil verdwijnen, maar wordt hetzelfde 

 werktuig, bij afwisseling, door verschillende sterrekundigen 

 gebruikt, zoo laten hunne waarnemingen zich niet met elk- 

 ander vereenigen, tenzij de verschillen tusschen de persoon- 

 lijke fouten der waarnemers met zorg worden bepaald en 

 alle waarnemingen worden herleid tot hetgeen door eenen 

 en denzelfden waarnemer zoude zijn verkregen. Aan de 

 sterrewacht te Green wich en elders wordt daarom ook, se- 

 dert eene reeks van jaren, aanhoudend en stelselmatig het 

 verschil tusschen de persoonlijke fouten der waarnemers be- 

 paald en als een van de gewigtigste der zoogenaamde re- 

 ductie-elementen in de jaarboeken opgenomen. Bij andere 

 sterrekundige bepalingen, zoo als die van den stand der 

 uurwerken en den in- of uitgang eener ster, die door de 

 maan wordt bedekt, bestaat eene onzekerheid, even zoo 

 groot als het volle bedrag van de persoonlijke fout des 



*) Astronomische Nachrichten, Band 49, pag. 18, en: Ueber die Be- 

 slimmung des Langenunterschiedes zivischen, Altona imd Schwerin, von 

 Professor Dr. c. a. f. peters. Altona 1861, pag. 253 



