( 181 ) 



omstandigheid, dat in den kijker een aantal dradeu ge- 

 spannen is. De eene waarnemer neemt de doorgangen waar 

 voorbij de draden, die den middeldraad voorafgaan, en de 

 andere de doorgangen voorbij de draden, die op den mid- 

 deldraad volgen. Deze waarnemingen, tot het tijdstip her- 

 leid, waarop iedere der beide sterrekundigen de ster aan 

 den middeldraad zoude hebben waargenomen, doen natuur- 

 lijkerwijze het verschil der persoonlijke fouten van beide 

 sterrekundigen kennen. Ook kan, voor hetzelfde doel, het 

 verschil der Eegte Opklimmingen van twee sterren door 

 twee sterrekundigen bepaald worden. Wordt den eenen 

 avond de eerste ster door den eenen en den anderen avond 

 door den anderen sterrekundige waargenomen, zoo zal men, 

 voor het verscnil tusschen de Eegte Opklimmingen van 

 beide sterren, twee uitkomsten verkrijgen, wier verschil het 

 dubbel verschil tusschen de persoonlijke fouten der waar- 

 nemers wezen zal. 



Het heeft geene bezwaren, twee waarnemers met elkan- 

 der te vergelijken, die aan dezelfde sterrewacht werkzaam 

 zijn, maar men moet ook waarnemingen aan elkander ver- 

 binden van sterrekundigen, die op zoo groote afstanden 

 van elkander zijn verwijderd, dat hunne onderlinge verge- 

 lijking moeijelijk en kostbaar of zelfs geheel onmogelijk 

 wordt. Er zoude dus voor de wetenschap zeer veel worden 

 gewonnen, indien men aan elke sterrewacht een hulpmid- 

 del bezat, waardoor zich het volstrekt bedrag der persoon- 

 lijke fout van eiken waarnemer liet bepalen. Dan zouden 

 alle waarnemingen herleid kunnen worden tot hetgeen zij 

 inderdaad moesten wezen; de regtstreeksche onderlinge ver- 

 gelijking der waarnemers zoude dan onnoodig zijn en een 

 nog geheimzinnig vraagstuk der praktische sterrekunde 

 zoude dan tevens volledig worden opgelost. Bessel hield 

 een volledig onderzoek van de persoonlijke fouten der waar- 

 nemers voor onmogelijk, daar zij van het begaan dier fou- 



