( 208 ) 



roerade en meest geoefende sterrekundigen geschiedt, nog 

 ver beneden de eischen der tegenwoordige sterrekunde is 

 gebleven. Het is een d waalbegrip, dat, door de vermenig- 

 vuldiging van onnaauwkeurige waarnemingen, eene eind- 

 uitkomst van eene willekeurige naauwkeurigheid kan wor- 

 den verkregen. De naauwkeurigheid van elke op zich zelve 

 staande waarneming moet worden vergroot, zoo men aan 

 de einduitkomsten eene hoogere waarde geven wil. Wij 

 zijn daarom dank verschuldigd aan den Hoogleeraar pe- 

 ters "'■) en diens te vroeg aan de wetenschap ontrukten 

 schoonzoon pape f), die op nieuw en met kracht hebbeu 

 bewezen, dat de naauwkeurigheid der waarnemingen, door 

 de invoering van den galvanischen registreertoestel, aan- 

 merkelijk wordt vergroot. Pape bevond, dat de waarne- 

 mingen met den registreertoestel drie malen zoo veel tijds 

 en moeite als de gewone kosten, maar dit is geen bezwaar 

 waar het niet aan persooneel ontbreekt, om den noodigen 

 arbeid te verrigten. Al bezat de sterrewacht te Leiden zoo- 

 danig een 1 toestel, zoo zoude hij nutteloos zijn, indien men 

 het beginsel niet wil verlaten, dat aldaar één sterrekun- 

 dige meer moet kunnen volbrengen, dan elders voor drie 

 sterrekundigen mogelijk is. 



Ik voor mij kan eene einduitkomst, die op acht bepa- 

 lingen rust, welke S .7 of S .8 uit elkander loopen, geene 

 zekerheid binnen een paar tiende deelen eener secunde toe- 

 kennen, en hoezeer de verschillen tusschen de persoonlijke 

 fouten van gussew, peters en pape tot in duizendste 

 deelen van secunden worden uitgedrukt, kan ik de verkre- 

 gene uitkomst niet als iets wezenlijks beschouwen. Al ble- 

 ven de persoonlijke fouten dezelfde, zoude raeu, vermoede- 

 lijk, op een' anderen dag, eene aanmerkelijk andere uit- 



*) In diens boven aangehaald geschrift. 



t) Astr. Nnchr. N" 1284 — 12«0. Band 54, blftdz. 177 en vervolg. 



