( 215 ) 



maal zal oplossen in gebrek aan oefening, zelfs bij den 

 meest geoefenden waarnemer en alzoo in het onvermogen 

 der kunst van waarnemen. 



In het jaar 1861 zijn te Leiden ook eenige onderzoe- 

 kingen volbragt omtrent de persoonlijke fouten bij de waar- 

 nemingen van plotselijke verschijnselen, wier einduitkom- 

 sten ik kortelijk wil mededeelen. Door nu de eene dan de 

 andere helft van het geolied papieren scherm met een on- 

 doorschijnend scherm te bedekken, deed men het lichtpunt 

 nu eens plotselijk verschijnen en dan weder plotselijk ver- 

 dwijnen. De waarnemers bedienden zich allen van eenen 

 tijdmeter, die 130 tikken in de minuut maakt, en de ver- 

 kregene uitkomsten zijn de volgende: 



PERSOONLIJKE FOUTEN BIJ HET WAARNEMEN VAN PLOTSELIJKE 



VERSCHIJNSELEN. 



1861. 



1 Julij 



2 Julij 

 2 Julij 

 2 Julij 



2 Julij 



3 Julij 

 3 Julij 



14 Julij 

 14 Julij 



AARD 

 VAN HET 



VERSCHIJN- 

 SEL. 



AANTAL 

 WAAR- 

 NEMIN- 

 GEN. 



LT. 

 BINKES. 



BAK- 

 HÜIJZEN. 



Verdwijnen 

 Verdwijnen 

 Verschijnen 

 Verschijnen 

 Verdwijnen 

 Verdwijnen 

 Verschijnen 

 Verschijnen 

 Verdwijnen 



8 

 10 

 10 

 10 

 10 

 10 

 10 

 10 

 10 



-f- S .06 

 + 0.10 

 + 0.23 



KAM. 



— S .05 

 + S .07 

 + 0.21 

 + .33 +0.26 



P. J. F. 



KAISEB. KAISER. 



+ .25 



+ 0.05 



— .10 

 + .08 



Midden 



.00 +0 .02 

 + ,Q6' + - 08 1 

 + s .0y! + 0U6i + o*.05 



+ S .06 

 + 0.12 

 + 0.27 

 + 0.33 

 + 0.12 

 + 0.03 

 + 0.07 

 + 0.01 

 +L°„-13 

 + 0~ s 7l3 



+ Os.25 

 + 0.41 

 + 0.32 

 + .17 

 — 0.02 

 + 0.20 

 + 0.11 

 + 0.H 

 + 0M9 



Zoo als het zich verwachten liet, loopen de laatstver- 

 melde uitkomsten meer uiteen, dan die door de waarneming 

 van doorgangen verkregen De overeenstemming is echter 

 hier veel grooter dan bij de weinige, mij bekende, onder- 

 zoekingen, omtrent het verschil van persoonlijke fouten bij 

 de waarneming van plotselijke verschijnselen, terwijl de on- 



