( 4 ) 



Ik heb het van groot gewicht geacht, duidelijk te doen uit- 

 komen, dat he ring, toen hij de projectie- theorie verwierp, om 

 er een andere voor in de plaats te stellen, in den waan ver- 

 keerde, dat voor de beoordeeling van den afstand van het ge- 

 fixeerde de aanstoot tot convergentie van zeer ondergeschikte 

 beteekenis is. Want hierin ligt de cardo quaestionis, Wie, hij 

 eene juiste schatting van alle andere oogbewegingen, geen voor- 

 stelling erlangt van het innerveeren zijner convergentie, hij zal 

 zich moeten vergenoegen met de gezichtsriehting op de hal vee- 

 ringslijn der convergentie aan te wijzen, zonder bepaling van 

 afstand, en hieruit nu verder geleidelijk de theorie van hering 

 zich zien ontwikkelen. Maar wie, krachtens den aanstoot tot 

 convergentie, het gefixeerde voorwerp in het kruispunt der 

 richtingslij nen weet te plaatsen, hem zal het niet ontgaan, dat 

 deze voor het directe zien zoo gewichtige uitkomst ook bij 

 het indirecte zien de voorstelling beheerscht, en hij zal hier- 

 mede den grondslag gevonden hebben, waarop hij zijn theorie 

 te bouwen heeft. 



Hering koestert de hoop, dat ik mij tot zijne leer nog zal 

 bekeeren *), en wel op grond, dat vele voortreffelijke waar- 

 nemers haar als „ thatsachlich zutreffend" hebben erkend. De 

 juistheid van hering's leer heb ik niet bestreden: in zoo- 

 verre was zijn hoop dus reeds vervuld, vóór ze nog was uit- 

 gesproken. Het is een feit, dat wij met elk onzer beide oogen af- 

 zonderlijk in een richting zien, als hadden wij slechts één 



*) *Die Hoffnung, dass er (donders) hier seine Meinung ebenso andern wird, 

 m wie in Betreff der Tiefenwahrnehmung,'" — zoo drukt de schrijver zich uit, 

 als wilde hij te kennen geven, dat men aan de gemaakte bedenkingen, bij zoo 

 wankelbare overtuiging als de mijne, niet veel waarde heeft te hechten. Het 

 karakter van uEiiiNG is mij een waarborg, dat zoodanige insinuatie niet in zijn 

 bedoeling lag. Maar tegen het argument zelf moetjik nog meer beslissend opkomen 

 dan tegen de argumentatie. Men doet aan de waarheid te kort, wanneer men 

 zegt, dat ik ten aanzien der beoordeeling van de derde dimensie van meening 

 veranderd ben. Ik heb gedwaald en mijne dwaling erkend. Maar waarin heb ik 

 gedwaald? Slechts daarin, dat ik van de beslissende proef, door mij zelven ge- 

 nomen, een andere uitkomst had verwacht als zij opleverde. De verdienste, van 

 door niet beslissende proeven overtuigd te zijn geworden, laat ik gaarne aan an- 

 deren over. 



