(5 ) 



mediaan cyclopenoog *). Helmholtz ook, een dergenen, die door 

 hering van hunne dwaling zouden zijn overtuigd geworden, noemt 

 dit // einen ric/digen Ausdruck der Thatsachen.''' Maar veelbetee- 

 kenend laat hij er op volgen : //wenn ich es auch nicht, wie der 

 //genannte Beobachter (Herr hering) als ursprüngliches Fundament 

 //fur die Erklarung der Gesichtserscheinungen benutzen möchte." 

 Inderdaad zondigt hering 1 s theorie niet door hetgeen zij affirmeert, 

 maar door hetgeen zij ignoreert. Ze is niet onwaar, ze is 

 slechts onvolmaakt. Maar door dat onvolmaakte gaat het hoog- 

 ste verloren, waarnaar wij streven, het inzicht in den grond 

 en in het genetisch verband der verschijnselen. Hering geeft 

 ons, zooals hij zelf zegt, lijnen, die de richtingen van het bino- 

 culaire zien //mathematisch versinnlichen." Maar wij verlangen 

 meer. Wij willen begrijpen, langs welken weg onze voorstel- 

 lingen zich vormen. En wanneer nu de ervaring leert, dat 

 wij bij het binoculaire zien gelijktijdig over richting en afstand 

 oordeeien en in den bewusten aanstoot tot beweging voor 

 beide een gelijksoortigen grondslag vinden, dan geven wij een 

 zoo bevredigend resultaat niet gaarne prijs voor eene theorie, 

 die, wel beschouwd, toch slechts een abstracte formule is voor 

 verschijnselen, wier eigenlijken grond zij veeleer verbergt dan 

 openbaart. 



Zoo scheen het mij dan belangrijk genoeg, de zoogenaamde 

 projectie-theorie te verdedigen, wanneer ook niet volkomen die, 

 waartegen hering bij voorkeur zijn aanval richtte. Ik ben, 



*) Hiermede zij niet gezegd, dat deze stelling onvoorwaardelijk geldig is 

 Wanneer, bij op een verwijderd punt gerichte gezichtslijnen, van ter zijde een 

 smal voorwerp voor het eene, bijv. voor het rechter oog geschoven wordt, dan 

 plaats ik het voor het rechter oog en bereik het daar met de hand. Met moeite 

 gelukt het mij van mijne bij 't voorschuiven verkregen kennis te abstraheeren, en 

 het te zien, alsof het midden voor mij lag. Helmholtz (1. c. S. 612) verborg 

 zijne armen achter een blad papier eu bracht den vinger er boven uit, om op 

 een verwijderd voorwerp als het ware te wijzen. Hij wees nu meestal zoo, 

 dat, wanneer nu ook het andere oog geopend werd, het voorwerp tusschen de 

 dubbelbedden van deu vinger stond, — dus in overeenstemming met de bedoelde 

 stelling Maar — zegt hij — «wenn ich meine Aufmerksamheit auf den Urn- 

 stand concentrire, dass ich nur mit dem rechten Auge sehe und lebhaft an den 

 Ort des rechten Auges im Kopfe denke und daun den Finger (van achter het 

 papier) vorschiebe, urn das fixirte Object zu verdecken, so schiebe ich ihn wirklich 

 in der richtigen Richtung vor." 



