( 31 ) 



kleine onwillekeurige schommelingen der oogen aansluiten, om 

 het voorwerp te volgen. Zeker althans ontbreekt een bepaalde 

 impulsié van den wil, — en hiermede ook de voorstelling der 

 veranderde ligging. 



7. Ook de schatting der qfs/ands-innervatie laat voor nabij 

 gelegen voorwerpen weinig te wenschen over. 



In mijne verhandeling over het binoculaire zien zijn reeds 

 vreemde en eigene proeven ten bewijze hiervan bijeengebracht. 



De proeven laten zich tot twee kategoriën terugbrengen : 



a. In verband met de gevorderde convergentie beoordeelen 



Aldus geschiedt het bij 't gewone zien. Ieder punt, dat 

 ook maar een oogenblik gefixeerd werd, weten wij bij gesloten 

 oogen met den vingertop te treffen. Buiten de bewuste inner- 

 vatie werken hiertoe ook andere factoren mede; maar wij kun- 

 nen die uitsluiten, en het resultaat blijft voldoende. Wanneer 

 helmholtz *), onmiddellijk na het openen der oogen, een draad 

 met een potlood zocht te treffen, terwijl een blad papier in het 

 mediaan vlak het links van den draad gelegene voor het rechter 

 oog, en, omgekeerd, het rechts gelegene voor het linker oog 

 verborg, dan bereikte hij telkens nagenoeg zijn doel. Ik heb 

 die proeven met gelijk gevolg herhaald. Zien wij met beide 

 oogen door een korten platten koker naar kleine voorwerpen, 

 hangende voor een gelijkmatigen wand, dan treffen wij die 

 nagenoeg met den vinger, ook bij weder gesloten oogen. Het 

 aangeven van den afstand op een maatsok, dien men in de 

 hand heeft, zooals wundt f) beproefde, moest veel grootere 

 afwijkingen opleveren. 



De éénige zuivere proef bestaat in het aanwijzen van den afstand 

 van een lichtpunt (bestaande in een reeks zeer kleine snel op elkan- 

 der volgende inductie vonken) in een volstrekt donkere kamer. 

 En ook dan nog moet het hoofd leunen ; want — zijdelingsche be- 

 wegingen eischen, om hetzelfde punt te blijven fixeeren, des te meer 

 beweging van de oogen, hoe nader men bij dat punt geplaatst is, 

 en daaruit zou, zelfs onbewust, eenige aanwijzing omtrent den 



*) 1. c. p 650. 



+) Beitrage zur Theorie der Simneswahrnehmung . 1862. 



