( 15 ) 



Men vergete niet, dat wij het oordeel alleen middellijk tot de 

 richting der gezichtslijnen, onmiddellijk tot de afstandsinnervatie 

 terugbrengen : aan deze is de projectie naar de gezichtslijnen 

 ondergeschikt Ontbreekt nu de adductie volkomen, dan is de 

 voorwaarde gegeven voor het projiciëeren op de uiterste grens, — 

 den oneindigen afstand. Op kunstmatige divergentie zijn onze 

 voorstellingen niet aangelegd, omdat ze er bij het gewone zien 

 nooit mee te rekenen hadden. Maar onder haren invloed wordt 

 al spoedig een toestand geboren, die het bij evenwijdige ge- 

 zichtslijnen gefixeerde, vergelijkenderwijze, op eindigen afstand 

 doet plaatsen : wij ondervinden dit, wanneer zwakke prismata, 

 met den hoek naar buiten voor het oog geplaatst, ons, ten 

 behoeve van het enkelzien, dwingen tot divergentie. Hieraan 

 beantwoordt dan weldra de oneindige afstand, en de impulsie 

 tot adductie, die er noodig is, om de gezichtslijnen evenwijdig 

 te stellen, moet de voorstelling van eindigen afstand te voor- 

 schijn roepen. Wij zullen later zien, hoe gemakkelijk ook bij 

 het zien in de nabijheid onze voorstelling zich naar de door 

 prismata veranderde convergentie accommodeert. 



b. Naar het oordeel van den afstand regelen vjij, omgekeerd, 

 de beweging s-innervatie. Wanneer ik een voorwerp een oogen- 

 blik, al is het slechts indirect, gezien heb, en daarna de oogen 

 sluit, dan ben ik in staat, ze bij of vóór het openen zoo te 

 richten, dat ik het voorwerp onmiddellijk zoo goed als enkel 

 zie. Zoowel de afstands- als de richtings-innervatie beantwoordt 

 aan de voorstelling. Hoogstens neem ik een kleine schommeling 

 waar van het voorwerp, wat ook bij het snelle oogknippen onder 

 blijvende fixatie van hetzelfde punt niet uitblijft en gedeeltelijk 

 aan eene door de oogleden medegedeelde beweging is toe te schrij- 

 ven. Helmholtz beproefde zijn bij reeds gesloten oogen opgestoken 

 wijsvinger binoculair te treffen, hetgeen hem alleen gelukte, wan- 

 neer hij dien vinger met den duim wreef of een uitwendig voor- 

 werp er mede aanraakte. Bij mij wordt de voorstelling van de 

 plaats ook buitendien doorgaans levendig genoeg. Maar de proef 

 is even bewijzend, als men den vinger of het bedoelde voorwerp 

 eerst gezien heeft, nu de oogen sluit, ze heen en weer draait 

 en eindelijk opent, om bij het openen het primitief geziene te 

 fixeer en. Op deze wijze kan men zich gereedelijk overtuigen, 



