( 19 ) 



gentie kan veranderen naar de voorstelling van den afstand. Men 

 plaatse zich voor een schilderij, zie naar eenig voorwerp op den 

 voorgrond, bedekke daarop het eene oog met een klein scherm en 

 richte vervolgens den blik op eeuig voorwerp, dat men zich op 

 grooteren afstand heeft voor te stellen, dan zal men, bij het weg- 

 nemen van het scherm, dat voorwerp in gekruiste dubbelbeelden 

 zien, die nu spoedig tot elkander naderen, waarmede — de 

 illusie voor een deel verloren gaat. Ook een ander kan waar- 

 nemen, dat het oog achter het scherm een beweging naar buiten 

 maakt, — wanneer men, onmiddellijk onder de eerst beschouwde 

 grens van een nabijgelegen voorwerp, de aandacht op een afge- 

 legen richt. Zoo blijft dus de afstands-innervatie werkzaam bij 

 het uni-oculair beschouwen eener schilderij en maakt de illusie 

 zoo veel volkomener dan bij het binoculaire. Ik geloof, dat 

 hiermede de éénige grond van het verschil is aangegeven. Het 

 is dan de uitsluiting der afstands-innervatie, die bij het bino- 

 culaire zien aan de illusie afbreuk doet. 



In andere gevallen weten wij, dat het voorwerp zich niet 

 daar bevinden kan, waar, onder kunstmatigen drang, de ge- 

 zichtslij nen tot overkruising kwamen. Hier heeft zich dus, 

 onafhankelijk van de bewegings-innervatie, reeds een voorstelling 

 gevormd. Dat ook deze niet onvoorwaardelijk wijkt voor de 

 eischen der innervatie, kan ons niet bevreemden. Letters 

 plaatsen wij niet op oneindigen afstand, al zien wij ze, onder 

 den invloed van prismata, met evenwijdige gezichtslijnen, en 

 evenmin zullen de wanden der kamer, waarin wij ons bevinden, 

 hierbij tot op het oneindige terugwijken. Ook stereoscopische 

 figuren, al zou de graad van convergentie het vorderen, zien wij 

 niet op een onbestaanbaren afstand : hoe groot de dwang der 

 convergentie zijn moge, hij noodzaakt ons niet, aan het ongerijmde 

 te gelooven. 't Is voorts natuurlijk, dat men nabeelden bij voorkeur 

 op een scherm of een ander vlak projiciëert. //Ich erzeuge 

 // imr," zegt hering ' // auf den Netzhautmitten von einer far- 

 //bigen auf complementaren Grunde liegende Oblate ein JS r ach- 

 //bild, halte dann eine feine Nadel nahe vor's Gesicht und 

 //fixire ihre Spitze, wahrend ich ein Blatt Papier von der Farbe 



*) Jrchiv. f. Anal. u, Phys. 1864. S. 37, 



