( 21 ) 



De middelen overigens, die in het oordeel over afstand de 

 convergentie ondersteunen, de perspectivische projecties, met licht 

 en schaduw, de correspondeerende hellingen der meridianen en 

 de parallaxen ga ik met stilzwijgen voorbij. Alleen wil ik 

 kortelij k wijzen op de accommodatie, die de convergentie 

 regelmatig vergezelt en behoudens zekere speelruimte daaraan 

 gebonden is. Op zich zelve, bij proeven met één oog, laat 

 • de accommodatie, zooals de proeven van wundt leerden, bij 

 de meeste personen zoo goed als geen oordeel toe. Ver- 

 andering van afstand van den draad, die als voorwerp diende, 

 werd daarentegen vrij wel herkend. Met twee oogen gevoelde 

 helmholtz duidelijk, dat hij sterker moest accommodeeren voor 

 een roode dan voor een blauwe lichtspleet ; maar zeer moeielijk 

 ontwikkelde zich daaruit de illusie van verschil in afstand en ze 

 ging ook licht weer verloren. Onder twee omstandigheden nu was, 

 bij 't binoculaire zien, geheel afgescheiden Van de convergentie, 

 de invloed der accommodatie op de voorstelling van afstand, mij 

 reeds gebleken. Op een blauw vlak met zwarte strepen, tee- 

 kene men een rood traliewerk en plaatse zich op eenigen afstand. 

 Onmiddellijk treedt nu het traliewerk sterk naar voren, en zoo 

 absoluut is de illusie, dat bij zijdelingsche bewegingen van het 

 hoofd het heen en weer schijnt te gaan, omdat de parallaxe 

 ontbreekt, die bij het naderbij liggen van het traliewerk zou 

 hebben moeten aanwezig zijn *). De tweede omstandigheid 

 is die eener door een zwak mydriaticum verzwakte accommo- 

 datie. Daarbij zag ik mikropsie ontstaan, die zich eenvoudig 

 daardoor verklaarde, dat men, om de voorwerpen scherp te 

 zien, sterker accommodeeren moet, en ze zich nu dichter bij 

 voorstelt. Terwijl de gezichtshoek evenwel aan den waren af- 

 stand beantwoordt, schijnen ze kleiner f f). Förster §) heeft, 

 onafhankelijk van mij, hetzelfde waargenomen en uitvoerig be- 

 schreven en zich ook aan dezelfde verklaring gehouden. Wat mij 

 hierbij bijzonder getroffen heeft, en uit een psychisch oogpunt 



*) Archief voor natuur- en geneeskunde-. 1865. D. II. bl. 212. 

 f) Nederl. Lancet. 1851. D. VI. bl. 607. 

 §) Ophthalmol. Beitr'dge. Berlin 1862. 



