( 23 ) 



tot de middelste gedeelten van 't gezichtsveld, die bij het zien 

 vooral in aanmerking komen. Maar wij moeten erkennen, dat 

 er afwijkingen voorkomen. 



"Vooreerst, in strijd met de eerste praemisse, zien wij de 

 verschillende punten met volkomen in de richting, waarin zij 

 zich werkelijk bevinden, in betrekking tot ons lichaam. Wij 

 hebben het boven reeds gezegd: het schijnbare gezichtsveld 

 beantwoordt niet in allen deele aan het geometrische. Dit blijkt 

 bij het zoogenoemde uitmeten van het gezichtsveld. Alle bij- 

 zonderheden hieromtrent heeft helmholtz in § 28 van zijn 

 klassiek werk vereenigd. Dit uitmeten betreft alleen de richting 

 der projectie, niet den afstand, en wij kunnen ons dus bij deze 

 beschouwing tot één oog bepalen. Yooreerst dan in verticale 

 richting schijnen de gezichtshoeken iets grooter dan in horizon- 

 tale. Bijna iedereen, zooals adolf fick bewees, ziet de ver- 

 tikale afmeting van een zuiver vierkant grooter dan de hori- 

 zontale, zoowel bij het onbewegelijk fixeeren van een punt als 

 bij beweging der oogen. — Voorts heeft helmholtz doen zien, 

 dat wij in het kogelvormig gezichtsveld, zoowel de groote cir- 

 kels, die niet door het fixatiepunt, als de parallel cirkels van 

 een door 't fixatie-punt gaanden groot en cirkel gekromd zien, 

 — de eersten hol, de laatsten bol naar de zijde van 't 

 fixatie-punt, en bij de proef vond hij nu zijne onderstelling 

 bevestigd, dat bij het fixeeren van het hoofdblikpunt de door 

 hem aldus genoemde directie-lijnen *) zich als rechte, dus als 

 de kortste lijnen tusschen twee punten vertoonen zouden, het- 

 geen van de evengenoemde afwijkingen rekenschap geeft. Hier- 

 mede staat in verband, dat de in de geheel zijdelingsche deelen 

 van 't gezichtsveld de voorwerpen hooger schijnen, dan wanneer 

 men ze fixeert, — wat ik bewaarheid vinde, hoezeer niet in 

 die mate, als het zien der directie-lijnen als rechte lijnen zou 

 vorderen. Ook' aan de door recklinghausen ontdekte schijn- 

 bare kromming van rechte lijnen in de peripherische deelen 

 van het gezichtsveld mag hier herinnerd worden. In deze nu 

 en vele andere afwijkingen, die ik hier met stilzwijgen voorbij 

 ga, ligt opgesloten, dat wij zelfs in het kogelvormig gedacht 



•) 1. c. p. 548. 



