( 24 ) 



gezichtsveld bij het indirecte zien niet volkomen juist projiciëeren. 

 Maar wij constateeren tevens, dat, althans in het tamelijk bruik- 

 bare gedeelte van het gezichtsveld die afwijkingen zoo gering zijn, 

 dat men ze mag verwaarloozen, en dus gerechtigd is de stelling vast 

 te houden : dat, op ieder oog, de indirect geziene voorwerpen in 

 betrekking tot het fixatie-punt, gezien worden in een richting , 

 waarin ze zicli werkelijk bevinden. Binoculair gezien, vertoonen 

 zij zich dan op de plaats, waar ze zich werkelijk bevinden. Tk 

 zou nog kunnen vragen, of het zoogenoemde uitmeten van het 

 gezichtsveld wel in allen deele is gelijk te stellen met de on- 

 middellijke spontane projectie. Op vele verschijnselen zou ik 

 kunnen wijzen, die hier eenig recht tot twijfel geven. Zooveel 

 is zeker, dat wij het indirect geziene met den vinger weten te 

 treffen en de gesloten oogen er op weten te richten. En dat 

 is voldoende, om in het algemeen onze stelling te handhaven. 



Op eene afwijking zij hier nog in het bijzonder oplettend 

 gemaakt. Ik bedoel die, welke door recklinghausen tusschen 

 den schijnbaren en den waren verticalen meridiaan werd aange- 

 toond, eene afwijking, die bij velen zich naar de horizontale 

 meridianen allengs verliest. Die afwijking behoort, namelijk, 

 tot een geheel andere kategorie, als de vroeger genoemde, omdat 

 ze op beide oogen in tegengestelden zin werkt, en daarom bij 

 het binoculaire zien kan worden opgeheven. Bij mij is de com- 

 pensatie echter onvolkomen (verg. bijlage C). 't Zal te bezien 

 staan, of ze zich bij éénoogigen handhaaft. 



Op zich zelve hebben al deze afwijkingen geen groote betee- 

 kenis ; maar in den grond en de voorwaarden van haar ontstaan, 

 en van haar verdwijnen, tot welker navorsching zij uitlokken, 

 vertoonen ze ons eene zeer belangrijke zijde. 



De tweede onze praemissen is deze, dat het indirect waarge- 

 nomene zich in het kruispunt der richtingslij 'nen bevindt. Ook 

 deze stelling is niet algemeen bewezen. Vooreerst mag het 

 reeds twijfelachtig heeten, of men, zich bepalende tot één oog, 

 gericht op oneindigen afstand, zeggen kan, dat ieder indirect 

 gezien punt op de richtingslijn ligt, wanneer dat althans den 

 zin hebben zal, dat de lijnen, die, bij juiste accommodatie, van 

 ieder netvliesbeeld naar het correspondeerend voorwerp getrokken 

 worden, voor de peripherie van het gezichtsveld zoowel als voor 



