( 35 ) 



het centrum, door een en hetzelfde (vereenigde) knooppunt gaan. 

 Want deze onderstelling wacht nog op haar bewijs en is zelfs 

 zeer problematisch. Zeer wel denkbaar is het intusschen, dat 

 voor de zijdelingsche gedeelten van het gezichtsveld het dioptrisch 

 stelsel andere knooppunten heeft, en dat eene daaraan beant- 

 woordende projectie, naar richtingslijnen, door die knooppunten 

 gelegd, de afwijkende ligging dier netvliesbeelden compenseert. 

 Er ligt alléén in opgesloten, dat de netvliesbeelden dan geen 

 zuivere reductie zijn van het kogelvormig gezichtsveld. — Van 

 een kruispunt der richtingslijnen kan voorts slechts sprake zijn, 

 in betrekking tot voorwerpen, die in het binoculaire gezichts- 

 veld gelegen zijn. Maar in zoover een punt op ieder oog zich 

 in de richtingslijn vertoont, kan het zich dan ook in het kruis- 

 punt der richtingslijnen bevinden. 



De slotsom is : er bestaan afwijkingen, en zeer belangrijk is 

 het, zooals ik opmerkte, haren grond na te gaan. Maar als 

 feiten spreken ze niet sterk genoeg, om voor de bruikbare 

 gedeelten van het gezichtsbeeld de algemeene stelling in gevaar- 

 te brengen : dat alles wat indirect, binoculair enkel wordt gezien 

 zich vertoont in het kruispunt der richtingslijnen. 



Wij komen hier, evenals bij het directe zien, tot de vraag, 

 waaróm wij indirect de voorwerpen in het kruispunt zien. Weder 

 hebben wij hier voorloopig slechts aan één oog en de richting 

 der projeciie zijner netvliespunten, in betrekking tot het direct 

 geziene punt, te denken. 



Volkmann"*) leidde de richtings voorstelling af uit de spierwer- 

 king, die noodig is, om op het indirect geziene punt den directen 

 blik te vestigen. De daartoe vereischte itnpulsie, die wij door 

 ervaring hebben leeren kennen, zou de richting bepalen, waarin 

 wij het buiten de gezichtslij nen gelegen punt zien. Ook helm- 

 holtz f) is deze meening toegedaan. Reeds bij herbart en 

 lotze vindt hij daartoe den weg gebaand, die op physiologisch 

 gebied door meissner en czermak, in betrekking tot de ge- 

 zicht svoorstellin gen meer bijzonder door wundt betreden is. 

 Zij strookt volkomen met zijne theorie der uitsluitend langs 



*) Wagneb's Handwörierèuch. Art. Sehen. B. III. S. 340 u. f. 

 f] 1. c. § 28; het historische is op p 593 e. v, te vinden. 



