( 41 ) 



helmholtz goed verstaan, dan zou ik meenen, hierop iets te 

 moeten afdingen (verg. bijlage C). Het is volkomen juist, dat ook 

 ten aanzien der raddraaiing de twee oogen zich tot eene gemiddelde 

 voorstelling combineeren. Zoodanige combinatie tot een gemiddelde 

 komt onder alle omstandigheden voor. Fixeeren wij bijv. met 

 sterke symmetrische convergentie een uitgespannen draaad of beter 

 nog een horizontale lichtspleet, dan zien we deze werkelijk hori- 

 zontaal ; maar wij kunnen ons toch gemakkelijk overtuigen, dat 

 zich eigenlijk twee in het fixeerpunt zich overkruisende beelden 

 vertoonen, die, door ieder oog afzonderlijk gezien, in tegenge- 

 stelde richtingen van de horizontale afwijken, maar waarvan 

 de gemiddelde horizontaal is. 



Bij asymmetrische convergentie zijn de afwijkingen minder gelijk, 

 maar wij nemen binoculair weer ongeveer de gemiddelde, de ware 

 horizontale. 



Eene juiste aanwijzing voor den stand van verticale en hori- 

 zontale lijnen zou dus een cyclopen-oog geven, dat de gemid- 

 delde asdraaiing had ondergaan. Dit cyclopen- oog zou zien als 

 de beide oogen, gezamenlijk. Maar men kan niet zeggen, dat 

 het zien zou als ieder oog afzonderlijk. Dit is reeds daarom 

 onmogelijk, omdat ieder oog een verschillende helling ziet. 

 Voor de gezichtslijnen is dit geheel anders. Men ziet het ge- 

 fixeerde punt met ieder oog in het kruispunt der richtingslijnen. 

 Dat kruispunt verschuift naar dezelfde zijde, waarheen het be- 

 dekte oog zich draait : die richting van draaiing deelt zich 

 dus mede aan de voorstelling, die van het geopende oog uitgaat. 

 Maar bij de raddraaiing ontstaat de voorstelling als de gemid- 

 delde tusschen twee hellingen, waarvan, met het sluiten van 

 een der oogen, de eene wegvalt. Zij houdt dus op compensee- 

 rend te werken, in betrekking tot de andere. Wij zien dan 

 met het eene oog noodzakelijk een helling, die in werkelijkheid 

 zou moeten bestaan, om op de beide oogen als gemiddelde voort 

 te brengen, wat op het eene aanwezig is, want — wat met één 

 oog gezien wordt meenen we met beide te zien. 



Inderdaad is het evenzoo gesteld met de schijnbare helling 

 die aan de verticale meridianen eigen is. Met beide oogen door 

 een koker ziende, tegen een wit vlak, stelt men een draad ver- 

 ticaal in. Een oog ziet zijn eigen helling, die, onder alle om- 



