( 101 ) 



worden, maar ook over de beteekenis, die aan de bewoordingen 

 moest worden gehecht, waarin de waarnemingen beschreven wa- 

 ren. Het verschijnsel dat waargenomen moest worden was na- 

 melijk geenszins zoo eenvoudig als het schijnen kon en Let 

 was dikwijls moeijelijk, zoo niet onmogelijk, uit de woorden 

 waarin het beschreven was af te leiden, wat eigenlijk voor het 

 tijdstip waarop alles aankomt moest worden aangenomen. 



Bij de overgangen in de jaren 1761 en 1769 had men niets 

 anders waartenemen dan de juiste oogenblikken waarop de pla- 

 neet voor de zonneschijf trad en die weder verliet. De pla- 

 neet vertoont zich voor de zonneschijf als een ronde zwarte 

 vlak met eene vrij groote middellijn, die zelfs door een gewo- 

 nen zakkijker zeer goed kan worden waargenomen. *Zijn, bij 

 den ingang, de randen van zon en planeet met elkander in 

 aanraking gekomen, zoo moet. onmiddellijk daarop het verschij- 

 nen der planeet voor de zon eene kleine inkerving aan den 

 rand der zon ten gevolge hebben, maar de Waarneming van dat 

 oogenblik werd gewoonlijk gemist, omdat men het oog niet 

 naauwkeurig genoeg op het punt van den rand der zon wist 

 te vestigen^ waar het optreden der planeet moest plaats heb- 

 ben. Ts de planeet gedeeltelijk voor de zon, zoo kan men 

 haar in het oog blijven houden en het oogenblik waarnemen, 

 waarop zij zich ten volle vóór de zon begint te vertoonen, het 

 oogenblik der inwendige aanraking op welks waarneming men 

 het meest vertrouwen stellen kan. Men zoude meenen dat, 

 onmiddellijk na de inwendige aanraking, zich een zeer smal 

 lichtstreepje tusschen de randen van planeet en zon moest ver- 

 toonen, waardoor het oogenblik der inwendige aanraking zich 

 met scherpte bepalen liet, maar dit is geenszins het geval. 

 Als de planeet grootendeels voor de zonneschijf getreden is, on- 

 dergaat zij eene misvorming aan de zijde naar het punt van 

 den rand der zon waar zij verschenen is. Aan die zijde loopt 

 de planeet uit in een zwarten band, die zich tot aan den rand 

 der zon uitstrekt, die bij het voortgaan der planeet allengs 

 smaller wordt en bij wiens verdwijnen zich dadelijk eene aan- 

 merkelijke ruimte tusschen de randen van zon en planeet open- 

 baart. Bij den uitgang worden dezelfde bijzonderheden, maar 

 in eene omgekeerde volgorde, waargenomen. Dat verschijnsel, 



